تربیت آرمانی گذری بر اهداف، راهبردها و شیوه های تربیتی با الهام از سیره ی استاد علامه ی کرباسچیان و استاد روزبه(رحمهاالله) صفحه 210
- پیشگفتار 1
- تقدیم به 1
- مقدمه 2
- لزوم محافظت خود و اطرافیان عذاب الهی 2
- حساسیت مضاعف وظیفه ی تربیت در ایام غیبت 5
- مقدمه 10
- فصل اول: حقوق فرزندان 10
- بخش اول: اهداف و تعریف تربیت 10
- 1) برخی از حقوق فرزندان 11
- 1-1) آموزش اخلاق، احکام و اعتقادات 11
- برخی حقوق فرزندان پسر 13
- اشاره 15
- 3-1) برخی حقوق فرزندان دختر 15
- 1-3-1) حق ساکن نکردن دختر در طبقات بالای منزل 15
- 2-3-1) حق ازدواج به موقع 16
- فصل دوم: تعلیم الهی والدین به فرزندان 20
- مقدمه 20
- 1) قرآن و اصول عقاید 21
- 2) تولی و تبری؛ لازمه ی ولایت 24
- اشاره 25
- 3) آموزش احکام 25
- اشاره 26
- 1-3) احکام عبادات 26
- 1-1-3) آموزش بسم الله الرّحمن الرَّحیم 26
- 2-1-3) اهتمام به نماز فرزندان 28
- 3-1-3) تسبیحات حضرت زهرا (علیهاالسلام) 33
- 2-3) احکام معاملات 33
- اشاره 34
- 4) اخلاق 34
- * صداقت و امانت داری 37
- 1-4) اخلاق اجتماعی 37
- * تواضع 38
- * احسان به بدهکار 39
- * احترام به والدین 39
- * حسن خلق 40
- * وفای به عهد 41
- * شرح صدر 42
- 2-4) اخلاق فردی 42
- * صبر و شکر 42
- * زهد 43
- * قناعت 44
- * دوری از حسد 45
- * بغض دنیا 45
- * خوف و رجا 46
- فصل سوم: تربیت: نهادینه سازی ارزش ها 47
- 1) تشریح مختصات نهادینه سازی 47
- مقدمه 47
- 1-1) نهادینه ساختن: مستقر کردن 47
- 2-1) طیف بردار بودن نهادینگی 49
- اشاره 49
- 1-2-1) سقف نهادینه شدن 50
- 2-2-1) کف (حدّاقل) نهادینه شدن 52
- بخش دوم: «صیانت» و «فضاسازی» دو راهبرد اصلی تربیت 55
- مقدمه 55
- 2) شتاب باید! 60
- اشاره 62
- فصل دوم: صیانت نفس متربّی 62
- 1) آسیب پذیر بودن انسان در برابر نفس اماره و شیطان 63
- 2) شهوت: مهمّ ترین حجاب عقل 64
- 3) تقوا (پرهیز): مهمّ ترین شاخصه ی صیانت 70
- 4) مراحل تنربیتی اعمال تقوی 73
- اشاره 73
- 1-4) مرحله ی اول: صیانت بیرونی 73
- 2-4) مرحله ی دوم: صیانت درونی 74
- 3-4) نقش آفرینی عنصر «صیانت» و «تقوا» در همه ی مراحل یاد شده 75
- اشاره 76
- 5) مهمّ ترین عوامل تأثیرگذار در صیانت 76
- 1-5) سنّ متربّی 77
- 2-5) میزان حساسیت متربّی در برابر تحریک ها 78
- 3-5) جنس متربّی 79
- الف) فتنه ی نخست در سوره ی یوسف: عشق توجیه پذیر 80
- ب) فتنه ی دوم در سوره ی یوسف: عشق خوش سرانجام! 82
- ج) آموزش نداده سوره ی یوسف به بانوان: توصیه ای عفیفانه و دلسوزانه 84
- د) آموزش سوره ی نور و رویکردهای تقوا محور 84
- 4-5) نظارت: ضامن تداوم صیانت 85
- 1-4-5) نیاز به صیانت و نفی ناپذیری آن 85
- 2-4-5) نظارت و برخی شیوه های آن 86
- 6) یک آفت کمتر، بهتر 87
- الف) محیط باز 88
- 7) تربیت در محیط باز، تربیت در محیط بسته 88
- اشاره 88
- ب) محیط بسته 89
- اشاره 90
- 8) تربیت در محیط بسته: تربیت گلخانه ای؟ 90
- 1-8) «تربیت گلخانه ای» به معنای «نازپرورده کردن متربّی» 90
- 2-8) تربیت گلخانه ای به معنای «صیانت در عین مقاوم سازی» 92
- اشاره 92
- 1-2-8) شرایط آفات و لزوم تناسب آن ها با مقاومت متربّی 94
- 2-2-8) مقاومت: «صیانت درونی» 96
- 3-2-8) قابل جمع نبودن واکسیناسیون با آلوده کردن متربّی 96
- 4-2-8) تحقّق مقاومت عقلانی پس از بلوغ عقلی 99
- 5-2-8) جمع بندی 100
- اشاره 101
- 3-8) علامه ی علوی و «صیانت در عین مقاوم سازی» 101
- 1-3-8) گزینش دقیق دانش آموزان 102
- 2-3-8) گزینش و نظارت دقیق بر معلّمان 103
- 3-3-8) علّامه و صیانت های ریزبینانه 104
- اشاره 105
- 9) پاسخ به چند پرسش پیرامون صیانت 105
- 1-9) محیط های صیانت نشده: باعث کاهش لغزش های فاحش؟ 106
- 2-9) صیانت: تحدید آزادی متربّی؟ 108
- 3-9) تجربه و کاهش خطا 111
- 4-9) صیانت: مایه ی انزوا؟ 115
- 5-9) عقده و فشار: حاصل صیانت؟ 120
- مقدمه 124
- 1) ترسیم مختصات فضاسازی 124
- فصل سوم: فضاسازی دومین راهبرد تربیت عقلانی 124
- 2) ارکان فضاسازی 125
- اشاره 125
- 1-2) رکن نخست: شناخت 125
- اشاره 125
- 1-1-2) شکل شناخت در «کف و سقف نهادینگی ارزش ها» 126
- 2-1-2) فرایند اعطای بینش 127
- 2-2) رکن دوم: عاطفه و احساس 129
- 3-2) رکن سوم: قانون و چارچوب 133
- 1-3-2) قوانین و خط قرمزها 133
- 2-3-2) اصل «حفظ ارتباط» در کنار «رعایت ظرفیت روحی متربّی» 136
- 1-3) بعد اعتقادی 137
- 3) نمونه هایی از فضاسازی در دو بعد اعتقادی و رفتاری 137
- اشاره 137
- 2-3) بعد رفتاری 139
- فصل اوّل: ده روش نخست 143
- مقدمه 143
- 1) جایگزین سازی اشتغالات مثبت 144
- 1-1) بی کاری و به خطر افتادن صیانت 144
- 2-1) اشتغال مثبت و فضاسازی 145
- 2) همدلی و هم زبانی 147
- 1-2) مختصات همدلی و همزبانی 147
- 2-2) گفتگوهای غیررسمی و نتایج صیانتی 148
- 3-2) گفتگوهای غیررسمی و فضاسازی 150
- 1-3) اثر وقت گذاری ویژه در فضاسازی 151
- 3) وقت گذاری ویژه 151
- 2-3) تاکید مربّی علوی بر وقت گذاری ویژه 154
- 1-4) نظارت و حیاانگیزی 156
- 4) مصاحبت و نظارت 156
- 2-4) زیان های محیط رها از نظارت 157
- 5) ابهت و حرمت 160
- 6) ارزیابی و محاسبه 161
- 1-7) آگاهی در عین اعتماد 163
- 7) عکس العمل رازدارانه در برابر خطا 163
- 2-7) عکس العمل طبیب گونه 164
- 1-8) تعریف تشویق و تنبیه 165
- 8) تنبیه و تشویق 165
- اشاره 165
- 2-8) مراتب تشویق و تنبیه با توجّه به میزان عقلانیت متربّی 167
- 3-8) رعایت تدریج در تشویق و تنبیه 170
- 5-8) تشویق و تنبیه و شکار لحظه ها 171
- 4-8) نقش رابطه ی مربّی و متربّی در تاثیرگذاری تشویق و تنبیه 171
- 9) تکرار و تمرین 172
- 10) ایجاد رقابت مثبت در پای بندی به ارزش ها 173
- فصل دوم: ده روش دوم 175
- 1-11) ضرورت خودساختگی مربّی 175
- 11) تقیّد مربّی به ارزش ها و خودساختگی او 175
- بخش سوم: شیوه های تربیتی راهبردهای صیانت و فضاسازی 175
- 2-11) جایگاه خودساختگی مربّی در تربیت آرمانی 176
- 3-11) خودساختگی مربّی علوی 177
- 12) تحسین ارزش ها، تقبیح ضد ارزش ها 178
- 1-12) شیوه های مؤثر تحسین ارزش و تقبیح ضدارزش 178
- 2-12) مبالغه و تاثیر دو چندان تحسین و تقبیح 180
- 13) خوف و رجاء 182
- 14) هویت بخشی از طریق ایجاد احساس تعلق به گروه 183
- 1-15) اصل حفظ ارتباط 188
- 15) ملازمت و اشراف 188
- 2-15) زوایای حفظ ارتباط در طوفان مشکلات 189
- اشاره 191
- الف) نحوه برخورد با نیاز کاذب مشروع 191
- 16) مدیریت بحران در فرض نیاز به درمان 191
- ب) نحوه برخورد با نیاز کاذب نامشروع 192
- 17) آموزش مستقیم 194
- 18) واکسیناسیون 197
- 19) تکریم نفس 198
- 20) توسل و التجا به اهل بیت (علیهم السلام) 203
- اشاره 206
- 1) ماهیت روش فعال 206
- فصل سوم: روش فعال در تربیت آرمانی 206
- 2) عمق و دوام آموخته: دو فایده ی مده ی روش فعال 209
- 1-3) استدلال عقلی بر لزوم تعبد 209
- 3) شرایط اجرای روش فعال در حوزه ی ارزش ها 209
- 2-3) تقیّد به همگرایی 210
- 3-3) لزوم پیش گیری از نقض غرض 211
- 1-4) تحلیل جلسه ی اوّل کلاس اخلاق مرحوم استاد علّامه (رحمه الله) 214
- 4) نمونه ی استفاده از روش فعال در درس اخلاق مرحوم علّامه کرباسچیان(رحمه الله) 214
- 2-4) تحلیل جلسه ی دوم کلاس اخلاق مرحوم استاد علّامه 217
- الف) ترسیم فضای کلی مقاطع سه گانه ی تربیت عقلانی 221
- بخش چهارم: آموزه های وحی برای سه مقطع مهمّ تربیتی 221
- مقدمه 221
- ب) متن و ترجمه ی روایات سه مقطع تربیتی 222
- 1) معنای «سید بودن» متربّی در 7 سال نخست 225
- فصل اول: هفت سال اوّل 225
- اشاره 225
- 2) راه کارهایی برای حفظ رضایت کودک در چارچوب ارزش ها 229
- استدلال 229
- صیانت 229
- تلقین و فضاسازی 230
- 3) معنای «یربی الصبی» و «دَع ابنَک یَلعَب» 232
- 1-4) توصیه های عبادی 233
- 4) توصیه های عبادی - صیالنتی در هفت سال نخست 233
- 2-4) توصیه های صیانتی 237
- فصل دوم: هفت سال دوم 244
- اشاره 244
- 1) تحلیل تربیتی «عبد و خادم» بودن متربّی و تشریح فرایند «القا و تلقین» 244
- 2) تحلیل تربیتی «ادب آموزی» در هفت سال دوم 247
- اشاره 247
- 1-1-2) مظاهر و موقعیت ها 249
- 1-2) معنا و قلمرو ادب 249
- اشاره 249
- 2-1-2) تاثیر و تاثر دریافت های بنیادین و مظاهر ادب 250
- الف) آداب: ناشی از تصدیق حق و شان 250
- ب) رابطه ی فهم درونی و تجلیات مختلف ادب 251
- ج) زمینه سازی رعایت برخی آداب برای آداب دیگر 252
- اشاره 253
- 1-2-2) ادب بر مبنای معرفت عقلانی 253
- 2-2) رابطه ی ادب با عناصر بنیادین شناخت 253
- الف) عقل: ریشه ی آداب 253
- ب) ادب اکتسابی ثمره ی عقل وهبی 256
- 2-2-2) ادب بر مبنای معرفت وحیانی 259
- 3-2) دشواری تقیّد به آداب و لزوم تدبیر برای ایجاد و پای بندی به آنها 262
- 4-2) آموزش آداب بندگی در هفت سال دوم 265
- 3) تعلیم کتاب 267
- اشاره 269
- فصل سوم: هفت سال سوم 269
- 1) «ملازمت و ضمیمه سازی» 269
- 1-2) استقلال طلبی متربّی در هفت سال سوم 274
- اشاره 274
- 2-2) دوست یا دشمن! 274
- 2) استخدام و وزارت 274
- 3-2) مشورت با متربّی 277
- 4-2) مسئولیت های فردی، خانوادگی و اجتماعی 281
- 6-2) واکسیناسیون 282
- 5-2) فراگیری حلال و حرام 282
- 7-2) دشواری تغییر و تحول در متربّی: پس از پایان مقاطع 288
- الف) لزوم توسل مربّیان و متربّیان به ساحت قدس اهل بیت (علیهم السلام) 290
- حسن ختام 290
- ب) اخلاص و تقوا رمز ثمرات و برکات علامه علوی 291
- کتب 295
- فهرست منابع 295
- جزوات و سایت ها 298
گزینه های رقیب را برای وی مطرح کرد.
در فضای صیانت نشده، کشش شدید نفسانی و شهوی ممکن است متربّی را به این سمت سوق دهد که از پذیرش گزینه ی ارزشی سرباز زند. در این حالت او مقدمات را طوری سامان می دهد که به مطلوب نفسانی اش برسد. به این ترتیب طرح گزینه های مخالف تا پیش از رسیدن او به صیانت درونی، صلاح نیست. حاصل آنکه:
اولاً متربّی باید دارای قوت عقلی و معرفتی باشد تا بتواند در بعد معرفتی گزینه های چالش خیز را از گردونه خارج کند. (توان معرفتی)
ثانیاً متربّی باید به حدی از توان روحی و احساسی رسیده باشد که بتواند شناخت های عقلانی را بر کشش های احساسی غلبه دهد. (توان روحی)
مربی باید از دارا بودن هر دو این توان ها در متربّی مطمئن باشد و آن گاه گزینه های مخالف را در برابر متربّی اش بگذارد.
2-3) تقیّد به همگرایی
در تربیت آرمانی «نهادینه سازی ارزش ها» هدف اصلی است. می توان به جرأت ادعا کرد که تنها عامل تعیین کننده، ارزش های عقلانی - وحیانی هستند. مهم این است که در فرایند تربیت، کیان ارزش ها محفوظ بماند و نهایتاً متربّی به آن ها عملاً پای بند شود. لذا هر روشی به شرطی به خدمت گرفته می شود که بتواند این هدف را تأمین سازد. این خصلت برخاسته از همگرایی و اصول گرایی روش فعال است. در به کار گیری روش فعال باید نقطه ی مقصد را معین کنیم و سعی نماییم متربّی را با هدایت در مسیر تأمّل، به آن نقطه ی خاص برسانیم. به قول برخی اندیشمندان «باید از آن جا شروع کنیم که کودک دوست دارد و به آن جا برسانیم که خود دوست داریم.» پس روش فعال در فضای تربیت عقلانی، یک سناریو ناتمام نیست که باید پایانش را متربّی بنگارد. هدف برای مربّی مشخص است؛ هر چند متربّی از آن آگاه نباشد.
مربی او را در مسیری می اندازد که «خود» به سوی این مقصود حرکت کند و به کشف عنوان مطلوب نائل شود. این عنوان مطلوب همان ارزشی است که متربّی با