تربیت آرمانی گذری بر اهداف، راهبردها و شیوه های تربیتی با الهام از سیره ی استاد علامه ی کرباسچیان و استاد روزبه(رحمهاالله) صفحه 211

تکاپوی فکری در مقدمات، باید به حسن آن برسد یا همان ضد ارزشی است که باید قبح آن را تصدیق کند.(1)

3-3) لزوم پیش گیری از نقض غرض

هر روش تربیتی که باعث زیر سؤال رفتن ارزش ها - در حوزه ی نظر یا عمل - گردد قابل پیگیری نیست. در هنگام به کارگیری روش فعال باید توجّه داشت که تقیّد به ارزش ها کم رنگ نشود. اگر چنین شود، نقض غرض شده است.

نکته ی بسیار مهم این که نمی توان مدعی شد «روش فعال هیچ گاه موجودیت هیچ ارزشی را با تهدید مواجه نمی کند.» توضیح این که یکی از ارکان مقوم روش فعال، «مسأله دار شدن» ذهن متربّی است. از سوی دیگر متربّی در سنین خاصی، فاقد قوت شناختی و عقلانی است. غلبه ی احساسات و شهوات نیز وضعیت تقیّد به ارزش را شکننده تر می کند. در چنین شرایطی نمی توان اطمینان داشت که به کارگیری روش فعال به تصدیق یا تقیّد متربّی نسبت به ارزش ها، بینجامد. پس مشی محتاطانه اقتضا می کند که در این موارد روشی غیر از روش فعال را پیش بگیریم.

فرض کنیم می خواهیم کودک هفت یا هشت ساله را نسبت به قبح موسیقی غنایی قانع کنیم. برای این منظور باید ذهن او را به چالش کشید و با چراهای مختلف روبه رویش کرد. مثلاً می پرسیم: «چرا باید از این نوع موسیقی اجتناب کرد؟» در برابر این سؤال، مشکل می توان به یک پاسخ ارزشی رسید. چرا که متربّی در این سنین گاه فاقد شناخت لازم است تا بتواند استدلالی کلی بر لزوم تعبد را سامان دهد. یعنی نمی تواند در همه ی موارد عقلاً تصدیق کند که اگر فرمانی، فرمان خدا بود «باید»

1- روشن است که به کارگیری روش فعال در علوم تجربی با چنین محدودیتی مواجه نیست. در حوزه ی علوم تجربی، رسیدن به نتیجه ی خاصی هدف نیست. عرصه، عرصه ی تجربه است و نتایج نیستند که به روش آزمایش جهت می دهند. آزمایش ها نسبت به نتایج آزادند و به هر نتیجه ای که دست یابند همان نتیجه به عنوان حاصل مد نظر قرار می گیرد و به آن اکتفا می شود. امّا در علوم ارزشی (عقل یا وحی) نتایج از پیش تعیین شده اند و هر پرسش، پاسخی از پیش تعیین شده دارد. بنابراین پرسش ها باید به گونه ای هدایت شوند که به نتیجه ی از پیش تعیین شده برسند.