تربیت آرمانی گذری بر اهداف، راهبردها و شیوه های تربیتی با الهام از سیره ی استاد علامه ی کرباسچیان و استاد روزبه(رحمهاالله) صفحه 214
- پیشگفتار 1
- تقدیم به 1
- لزوم محافظت خود و اطرافیان عذاب الهی 2
- مقدمه 2
- حساسیت مضاعف وظیفه ی تربیت در ایام غیبت 5
- مقدمه 10
- فصل اول: حقوق فرزندان 10
- بخش اول: اهداف و تعریف تربیت 10
- 1) برخی از حقوق فرزندان 11
- 1-1) آموزش اخلاق، احکام و اعتقادات 11
- برخی حقوق فرزندان پسر 13
- 3-1) برخی حقوق فرزندان دختر 15
- اشاره 15
- 1-3-1) حق ساکن نکردن دختر در طبقات بالای منزل 15
- 2-3-1) حق ازدواج به موقع 16
- مقدمه 20
- فصل دوم: تعلیم الهی والدین به فرزندان 20
- 1) قرآن و اصول عقاید 21
- 2) تولی و تبری؛ لازمه ی ولایت 24
- 3) آموزش احکام 25
- اشاره 25
- اشاره 26
- 1-3) احکام عبادات 26
- 1-1-3) آموزش بسم الله الرّحمن الرَّحیم 26
- 2-1-3) اهتمام به نماز فرزندان 28
- 3-1-3) تسبیحات حضرت زهرا (علیهاالسلام) 33
- 2-3) احکام معاملات 33
- اشاره 34
- 4) اخلاق 34
- * صداقت و امانت داری 37
- 1-4) اخلاق اجتماعی 37
- * تواضع 38
- * احسان به بدهکار 39
- * احترام به والدین 39
- * حسن خلق 40
- * وفای به عهد 41
- * صبر و شکر 42
- * شرح صدر 42
- 2-4) اخلاق فردی 42
- * زهد 43
- * قناعت 44
- * دوری از حسد 45
- * بغض دنیا 45
- * خوف و رجا 46
- فصل سوم: تربیت: نهادینه سازی ارزش ها 47
- مقدمه 47
- 1) تشریح مختصات نهادینه سازی 47
- 1-1) نهادینه ساختن: مستقر کردن 47
- 2-1) طیف بردار بودن نهادینگی 49
- اشاره 49
- 1-2-1) سقف نهادینه شدن 50
- 2-2-1) کف (حدّاقل) نهادینه شدن 52
- بخش دوم: «صیانت» و «فضاسازی» دو راهبرد اصلی تربیت 55
- مقدمه 55
- 2) شتاب باید! 60
- اشاره 62
- فصل دوم: صیانت نفس متربّی 62
- 1) آسیب پذیر بودن انسان در برابر نفس اماره و شیطان 63
- 2) شهوت: مهمّ ترین حجاب عقل 64
- 3) تقوا (پرهیز): مهمّ ترین شاخصه ی صیانت 70
- 4) مراحل تنربیتی اعمال تقوی 73
- اشاره 73
- 1-4) مرحله ی اول: صیانت بیرونی 73
- 2-4) مرحله ی دوم: صیانت درونی 74
- 3-4) نقش آفرینی عنصر «صیانت» و «تقوا» در همه ی مراحل یاد شده 75
- 5) مهمّ ترین عوامل تأثیرگذار در صیانت 76
- اشاره 76
- 1-5) سنّ متربّی 77
- 2-5) میزان حساسیت متربّی در برابر تحریک ها 78
- 3-5) جنس متربّی 79
- الف) فتنه ی نخست در سوره ی یوسف: عشق توجیه پذیر 80
- ب) فتنه ی دوم در سوره ی یوسف: عشق خوش سرانجام! 82
- ج) آموزش نداده سوره ی یوسف به بانوان: توصیه ای عفیفانه و دلسوزانه 84
- د) آموزش سوره ی نور و رویکردهای تقوا محور 84
- 1-4-5) نیاز به صیانت و نفی ناپذیری آن 85
- 4-5) نظارت: ضامن تداوم صیانت 85
- 2-4-5) نظارت و برخی شیوه های آن 86
- 6) یک آفت کمتر، بهتر 87
- 7) تربیت در محیط باز، تربیت در محیط بسته 88
- الف) محیط باز 88
- اشاره 88
- ب) محیط بسته 89
- اشاره 90
- 8) تربیت در محیط بسته: تربیت گلخانه ای؟ 90
- 1-8) «تربیت گلخانه ای» به معنای «نازپرورده کردن متربّی» 90
- 2-8) تربیت گلخانه ای به معنای «صیانت در عین مقاوم سازی» 92
- اشاره 92
- 1-2-8) شرایط آفات و لزوم تناسب آن ها با مقاومت متربّی 94
- 3-2-8) قابل جمع نبودن واکسیناسیون با آلوده کردن متربّی 96
- 2-2-8) مقاومت: «صیانت درونی» 96
- 4-2-8) تحقّق مقاومت عقلانی پس از بلوغ عقلی 99
- 5-2-8) جمع بندی 100
- اشاره 101
- 3-8) علامه ی علوی و «صیانت در عین مقاوم سازی» 101
- 1-3-8) گزینش دقیق دانش آموزان 102
- 2-3-8) گزینش و نظارت دقیق بر معلّمان 103
- 3-3-8) علّامه و صیانت های ریزبینانه 104
- اشاره 105
- 9) پاسخ به چند پرسش پیرامون صیانت 105
- 1-9) محیط های صیانت نشده: باعث کاهش لغزش های فاحش؟ 106
- 2-9) صیانت: تحدید آزادی متربّی؟ 108
- 3-9) تجربه و کاهش خطا 111
- 4-9) صیانت: مایه ی انزوا؟ 115
- 5-9) عقده و فشار: حاصل صیانت؟ 120
- 1) ترسیم مختصات فضاسازی 124
- مقدمه 124
- فصل سوم: فضاسازی دومین راهبرد تربیت عقلانی 124
- اشاره 125
- اشاره 125
- 2) ارکان فضاسازی 125
- 1-2) رکن نخست: شناخت 125
- 1-1-2) شکل شناخت در «کف و سقف نهادینگی ارزش ها» 126
- 2-1-2) فرایند اعطای بینش 127
- 2-2) رکن دوم: عاطفه و احساس 129
- 3-2) رکن سوم: قانون و چارچوب 133
- 1-3-2) قوانین و خط قرمزها 133
- 2-3-2) اصل «حفظ ارتباط» در کنار «رعایت ظرفیت روحی متربّی» 136
- 1-3) بعد اعتقادی 137
- 3) نمونه هایی از فضاسازی در دو بعد اعتقادی و رفتاری 137
- اشاره 137
- 2-3) بعد رفتاری 139
- فصل اوّل: ده روش نخست 143
- مقدمه 143
- 1) جایگزین سازی اشتغالات مثبت 144
- 1-1) بی کاری و به خطر افتادن صیانت 144
- 2-1) اشتغال مثبت و فضاسازی 145
- 2) همدلی و هم زبانی 147
- 1-2) مختصات همدلی و همزبانی 147
- 2-2) گفتگوهای غیررسمی و نتایج صیانتی 148
- 3-2) گفتگوهای غیررسمی و فضاسازی 150
- 3) وقت گذاری ویژه 151
- 1-3) اثر وقت گذاری ویژه در فضاسازی 151
- 2-3) تاکید مربّی علوی بر وقت گذاری ویژه 154
- 1-4) نظارت و حیاانگیزی 156
- 4) مصاحبت و نظارت 156
- 2-4) زیان های محیط رها از نظارت 157
- 5) ابهت و حرمت 160
- 6) ارزیابی و محاسبه 161
- 1-7) آگاهی در عین اعتماد 163
- 7) عکس العمل رازدارانه در برابر خطا 163
- 2-7) عکس العمل طبیب گونه 164
- 1-8) تعریف تشویق و تنبیه 165
- 8) تنبیه و تشویق 165
- اشاره 165
- 2-8) مراتب تشویق و تنبیه با توجّه به میزان عقلانیت متربّی 167
- 3-8) رعایت تدریج در تشویق و تنبیه 170
- 5-8) تشویق و تنبیه و شکار لحظه ها 171
- 4-8) نقش رابطه ی مربّی و متربّی در تاثیرگذاری تشویق و تنبیه 171
- 9) تکرار و تمرین 172
- 10) ایجاد رقابت مثبت در پای بندی به ارزش ها 173
- فصل دوم: ده روش دوم 175
- 11) تقیّد مربّی به ارزش ها و خودساختگی او 175
- 1-11) ضرورت خودساختگی مربّی 175
- بخش سوم: شیوه های تربیتی راهبردهای صیانت و فضاسازی 175
- 2-11) جایگاه خودساختگی مربّی در تربیت آرمانی 176
- 3-11) خودساختگی مربّی علوی 177
- 12) تحسین ارزش ها، تقبیح ضد ارزش ها 178
- 1-12) شیوه های مؤثر تحسین ارزش و تقبیح ضدارزش 178
- 2-12) مبالغه و تاثیر دو چندان تحسین و تقبیح 180
- 13) خوف و رجاء 182
- 14) هویت بخشی از طریق ایجاد احساس تعلق به گروه 183
- 15) ملازمت و اشراف 188
- 1-15) اصل حفظ ارتباط 188
- 2-15) زوایای حفظ ارتباط در طوفان مشکلات 189
- اشاره 191
- 16) مدیریت بحران در فرض نیاز به درمان 191
- الف) نحوه برخورد با نیاز کاذب مشروع 191
- ب) نحوه برخورد با نیاز کاذب نامشروع 192
- 17) آموزش مستقیم 194
- 18) واکسیناسیون 197
- 19) تکریم نفس 198
- 20) توسل و التجا به اهل بیت (علیهم السلام) 203
- اشاره 206
- 1) ماهیت روش فعال 206
- فصل سوم: روش فعال در تربیت آرمانی 206
- 3) شرایط اجرای روش فعال در حوزه ی ارزش ها 209
- 1-3) استدلال عقلی بر لزوم تعبد 209
- 2) عمق و دوام آموخته: دو فایده ی مده ی روش فعال 209
- 2-3) تقیّد به همگرایی 210
- 3-3) لزوم پیش گیری از نقض غرض 211
- 4) نمونه ی استفاده از روش فعال در درس اخلاق مرحوم علّامه کرباسچیان(رحمه الله) 214
- 1-4) تحلیل جلسه ی اوّل کلاس اخلاق مرحوم استاد علّامه (رحمه الله) 214
- 2-4) تحلیل جلسه ی دوم کلاس اخلاق مرحوم استاد علّامه 217
- الف) ترسیم فضای کلی مقاطع سه گانه ی تربیت عقلانی 221
- بخش چهارم: آموزه های وحی برای سه مقطع مهمّ تربیتی 221
- مقدمه 221
- ب) متن و ترجمه ی روایات سه مقطع تربیتی 222
- اشاره 225
- فصل اول: هفت سال اوّل 225
- 1) معنای «سید بودن» متربّی در 7 سال نخست 225
- صیانت 229
- استدلال 229
- 2) راه کارهایی برای حفظ رضایت کودک در چارچوب ارزش ها 229
- تلقین و فضاسازی 230
- 3) معنای «یربی الصبی» و «دَع ابنَک یَلعَب» 232
- 1-4) توصیه های عبادی 233
- 4) توصیه های عبادی - صیالنتی در هفت سال نخست 233
- 2-4) توصیه های صیانتی 237
- فصل دوم: هفت سال دوم 244
- اشاره 244
- 1) تحلیل تربیتی «عبد و خادم» بودن متربّی و تشریح فرایند «القا و تلقین» 244
- 2) تحلیل تربیتی «ادب آموزی» در هفت سال دوم 247
- اشاره 247
- 1-1-2) مظاهر و موقعیت ها 249
- 1-2) معنا و قلمرو ادب 249
- اشاره 249
- 2-1-2) تاثیر و تاثر دریافت های بنیادین و مظاهر ادب 250
- الف) آداب: ناشی از تصدیق حق و شان 250
- ب) رابطه ی فهم درونی و تجلیات مختلف ادب 251
- ج) زمینه سازی رعایت برخی آداب برای آداب دیگر 252
- اشاره 253
- الف) عقل: ریشه ی آداب 253
- 1-2-2) ادب بر مبنای معرفت عقلانی 253
- 2-2) رابطه ی ادب با عناصر بنیادین شناخت 253
- ب) ادب اکتسابی ثمره ی عقل وهبی 256
- 2-2-2) ادب بر مبنای معرفت وحیانی 259
- 3-2) دشواری تقیّد به آداب و لزوم تدبیر برای ایجاد و پای بندی به آنها 262
- 4-2) آموزش آداب بندگی در هفت سال دوم 265
- 3) تعلیم کتاب 267
- اشاره 269
- 1) «ملازمت و ضمیمه سازی» 269
- فصل سوم: هفت سال سوم 269
- اشاره 274
- 1-2) استقلال طلبی متربّی در هفت سال سوم 274
- 2-2) دوست یا دشمن! 274
- 2) استخدام و وزارت 274
- 3-2) مشورت با متربّی 277
- 4-2) مسئولیت های فردی، خانوادگی و اجتماعی 281
- 6-2) واکسیناسیون 282
- 5-2) فراگیری حلال و حرام 282
- 7-2) دشواری تغییر و تحول در متربّی: پس از پایان مقاطع 288
- حسن ختام 290
- الف) لزوم توسل مربّیان و متربّیان به ساحت قدس اهل بیت (علیهم السلام) 290
- ب) اخلاص و تقوا رمز ثمرات و برکات علامه علوی 291
- کتب 295
- فهرست منابع 295
- جزوات و سایت ها 298
4) نمونه ی استفاده از روش فعال در درس اخلاق مرحوم علّامه کرباسچیان(رحمه الله)
1-4) تحلیل جلسه ی اوّل کلاس اخلاق مرحوم استاد علّامه (رحمه الله)
مرحوم استاد علامه ی کرباسچیان (رحمه الله) به زیبایی «روش فعال همگرا» را در کلاس های اخلاق خود پیاده می فرمود. برای آن که مستند این مدعا را به طور کامل مشاهده کنیم نخست محتوای جلسه ی اوّل کلاس اخلاق را از نظر می گذرانیم:
استاد: سلام علیکم، خب حال شریف خبس؟ احوالتون چه طورس؟، حالتون بهترس یا احوالتون؟! یقین حالتون مثل احوالتونه! خب اومدین مدرسه درس بخونین. واسه چی درس بخونین؟
واسه ی این که دیپلم بگیریم، اونوقت بگن: آقا دیپلمه است! به به به، آفرین! بعدش چی؟
بعد بریم دانشگاه، لیسانس بشیم تا بگن: به به به آقا لیسانسه است! ماشاءالله، ماشاءالله، چشم نخوری ایشاالله!
همه ساله ما در روز اوّل، این صحبت را می کنیم که «هدف از آمدن مدرسه چیه؟» شش سال است شما آقایان درس خواندید. شاید اگر از بعضی ها بپرسند که «شما برای چی درس می خوانید؟» نتونن جواب بگن. می گن: همه درس می خونن، من هم درس می خونم. روز اوّل مهر مگه می شه آدم تو خونه بمونه؟ باید یه کیف دست بگیره بره مدرسه! دبستان، بعد راهنمایی، بعد دبیرستان، بعد هم دانشگاه و بعد هم شغلی انتخاب کنیم و زن و بچه دار بشیم. اداره ای، دانشگاهی، مطب و شرکتی یا اصلاً سرهنگ بشیم. هدف همینه دیگه. شعرش هم اینه:
می خوام برم مدرسه، دایه دایه جون! دایه دایه جون! بخونم درس هندسه، دایه دایه جون! دایه دایه جون!
خب حالا بفرمایین ببینیم هدف از آمدن مدرسه چیه؟ واقعاً ما چرا درس می خونیم؟ هر کی عقلش! (عقلش) می رسه بگه. اوّل یه خورده فرکش بوکنین! (فکرش را بکنید) یالا بگین بچه ها! (بعد از کمی مکث و جواب ندادن