تربیت آرمانی گذری بر اهداف، راهبردها و شیوه های تربیتی با الهام از سیره ی استاد علامه ی کرباسچیان و استاد روزبه(رحمهاالله) صفحه 251

را بیشتر ملزم به رعایت آداب می بیند. در این میان برخی مصادیق آداب از طریق عرف عقلا قابل آموزش و شناسایی اند و برخی مصادیق نیز از سوی منادیان وحی به انسان آموزش داده می شود.

ب) رابطه ی فهم درونی و تجلیات مختلف ادب

نکته ی دیگر این که فهم درونی برخی حقوق، می تواند تجلیات مختلف ادب را به بار بنشاند. به طور مثال فرض کنید فرد حق «شکر منعم» را قلباً ادراک کند و به آن اقرار نماید. هر چه این فهم عمیق تر شود به تناسب آن، گستره ی شکرش نسبت به منعم وسیع تر می شود. ممکن است ابتدائاً به شکر قلبی نسبت به منعم، اکتفا کند یعنی همین را کافی بداند که عطای او را «نعمت» می شناسد و خود را ملزم به سپاس گزاری از وی می بیند. در رتبه ی بعد این فهم عمیق تر می شود. فرد زبان به شکرگزاری می گشاید و نیز در عرصه ی عمل نیز سپاس گزار منعمش می شود. مثلاً با نعمتی که منعم داده با او مخالفت نمی کند و نعمت وی را در جهت نارضایی اش به کار نمی گیرد.

نگاه کیفی و کمی نیز ممکن است فرد را نسبت به ادای حق شکر منعم، دارای الزام بیشتری کند. مثلاً ممکن است منعم او، نعمت های محدودی را در اختیارش نهاده باشد امّا منعم دیگری نعمت های فراوان تری را به وی عطا کرده باشد. ممکن است منعمی بدون توقع و از سر فضل به او نعمت داده باشد امّا منعمی دیگر حق وی را به وی عطا کرده باشد. ممکن است منعمی با فداکاری، نعمتی را از خود دریغ کرده و به وی بخشیده باشد امّا منعمی حاضر نشده باشد به خاطر بهره ی بیشتر وی، از بهره ی خود هم صرف نظر کند.

این ها همه عوامل تأثیرگذاری هستند که فرد را در فهم لزوم شکر منعم، یاری می رسانند و میزان تقیّد وی به این حق را نیز متغیر می کند. وقتی این حق، درک شد و فرد، منعم خود را شناخت، در برابر وی آداب خاصی را رعایت می کند. خود «شکر منعم در سه عرصه ی قلب، زبان و عمل»، ادب برخورد با منعم است. ممکن است افراد مختلفی با شؤون و انعام های مختلف، مصداق این منعم ذباشند. به تناسب عظمت حقی