تربیت آرمانی گذری بر اهداف، راهبردها و شیوه های تربیتی با الهام از سیره ی استاد علامه ی کرباسچیان و استاد روزبه(رحمهاالله) صفحه 253

معاشرت اجتماعی بسیار پای بند باشد امّا نسبت به آداب بندگی سهل انگاری کند. یا ممکن است فردی ادب در برابر استاد را به درستی رعایت کند امّا در ادب برابر والدین کم بگذارد. این ها محتمل اند امّا نکته ی مورد تأکید این که: می توان در رعایت آداب، رتبه بندی و تدرج را رعایت کرد و در هر رتبه می توان برای رتبه ی بعد زمینه چینی مناسب را انجام داد.

نکته ی دیگر آن که هر چه انسان تقیّد بیشتر به آداب داشته باشد فهمش نسبت به لزوم رعایت آن، گسترش می یابد. یعنی درجات پایین تر فهم، درجاتی از ادب را نتیجه می دهند و رعایت ادب هر مرتبه، فهم انسان را نسبت به لزوم رعایت ادب بیشتر، تقویت می کنند. در عنوان بعد به این نکته بیشتر خواهیم پرداخت.

2-2) رابطه ی ادب با عناصر بنیادین شناخت

اشاره

چنان که رفت، ادب واقعی، ادبی است که ریشه ی دریافت درونی داشته باشد. ریشه ی درونی ادب در یک کلام «شناخت» است که در دو حوزه ی معرفت عقلانی و معرفت وحیانی قابل بررسی است. نخست درباره ی نسبت ادب با معرفت عقلانی بحث خواهیم کرد و سپس به نسبت آن با معرفت وحیانی خواهیم پرداخت.

1-2-2) ادب بر مبنای معرفت عقلانی

الف) عقل: ریشه ی آداب

سرچشمه اصلی ادب، عقل است. دریافت حسن ادب توسط عقل صورت می گیرد و انسان به دلالت عقل است که در پی یادگیری آداب می رود. در یک کلام می توان ادب را نشانه ی عقل دانست. امیرمؤمنان (علیه السلام) می فرمایند:

اَلأدَبُ صُورَهُ العَقلِ.(1)

ادب، سیمای عقل است.

1- غررالحکم، ح 5097.