تربیت آرمانی گذری بر اهداف، راهبردها و شیوه های تربیتی با الهام از سیره ی استاد علامه ی کرباسچیان و استاد روزبه(رحمهاالله) صفحه 255

إنَّ العاقِلَ یَتَّعِظُ بَالأدَبِ وَ البَهائِمَ لا تَتَّعِظُ إلّا بِالضَّربِ.(1)

عاقل به ادب موعظه می پذیرد و چارپایان جز با زدن موعظه نمی پذیرند.

قابلیت تغییر رفتار و واکنش به مربّی، هم درانسان وجود دارد و هم در حیوان. امّا انسان و حیوان یک تفاوت اساسی دارند و آن این که: خداوند به انسان، نعمت عقل بخشیده و حیوان را از آن محروم داشته است.(2) همین امر سبب می شود انسان از ویژگی موعظه پذیری درونی برخوردار باشد.

وقتی انسان از سوی مربّیان آگاه در فرایند ادب آموزی قرار می گیرد، اولاً حسن این ادب را کشف می کند و ثانیاً خود را به مصادیق آن، پای بند می نماید. بنابراین پای بندی عملی عاقل به آداب، کاملاً ریشه ی درونی دارد. امّا در مورد حیوانات چهارپا، موعظه پذیری فاقد ریشه ی درونی است. حاصل «زدن» می باشد و صرفاً حالت قشری و ظاهری دارد. این به خاطر محرومیت حیوان از عقل است. اتعاظ حیوان، همان تغییر رفتار است که برخاسته از فهم و کشف حسن یا قبح ذاتی عمل نیست امّا تغییر رفتار انسان به خاطر عقلانیت اوست.

حاصل آن که ریشه ی ادب آموزی و تقیّد به آداب، عقل می باشد و موجودات فاقد عقل اگر هم تغییر رفتاری داشته باشند حاصل عقلانیت آن ها نیست. به فرموده ی امیرمؤمنان (علیه السلام):

اَلأدَبُ فِی الإنسانِ کَشَجَرَهٍ اَصلُها العَقلُ.(3)

ادب در انسان مانند درختی است که ریشه اش عقل است.

میوه ی درخت ادب در رفتارهای «عاقل» مشاهده می شود. به تعبیر دیگر ثمره ی شیرین مؤدب بودن، مرهون ریشه ی عمیق آن می باشد که همان عقلانیت است.

1- غررالحکم، ح 477.

2- امیرمؤمنان (علیه السلام) می فرمایند: «إنَّ الله عزَّ و جَلَّ.... رَکَّبَ فِی البَهائِمِ شَهوَهً بِلا عَقلٍ وَ رَکبَ فی بَنی آدَمَ کَلیهِما.» (علل الشرایع/1/4) «خداوند عزوجل.... در چارپایان شهوت بدون عقل را سوار کرد و در فرزند آدم، هر دو را قرار داد.»

3- غررالحکم، 5098.