تربیت آرمانی گذری بر اهداف، راهبردها و شیوه های تربیتی با الهام از سیره ی استاد علامه ی کرباسچیان و استاد روزبه(رحمهاالله) صفحه 257

شکر منعم است». این جاست که خود را به نماز پای بند می کند و شیوه ی آن را از شارع می آموزد. پس مصداق ادب بندگی نیز اکتسابی است نه موهبتی. نیازمند زانو زدن در مکتب شرع است و به خودی خود به انسان اعطا نمی شود. ابوهاشم جعفری می گوید: «نزد امام رضا (علیه السلام) بودیم که از عقل و ادب یاد کردیم.» حضرت فرمودند:

ای اباهشام! عقل بخششی از خداوند است امّا ادب، مشقت است. هر کس با مشقت، مؤدب گردد بر آن قادر می گردد.(1)

آموختن ادب با مشقت و کلفت همراه است. انسان باید خود را ملزم به زانو زدن در محضر عقلا کند و مصادیق ادب را از عرف عقلانی آن ها فرا گیرد نیز باید در پیشگاه شارع بنشیند و به فراگیری آداب بندگی بپردازد. تلاش در جهت آموختن آداب، انسان را بر ادب قادر می کند یعنی انسانی که در پی اکتساب آداب می رود بالاخره می تواند آن ها را فرا گیرد و به آن ها پای بند شود؛ هر چند این کار دشوار باشد.

غرض از این نکته آنست که تأکید کنیم برای دریافت مصادیق ادب باید حرکت کرد؛ یا به تأمل و یا به تعلم روی آورد. البته در رتبه ی بعد باید به دانسته عمل کرد و آن را به بار نشاند.

نکته ی دیگر آن که پای بندی به هر رتبه ای از ادب می تواند رتبه ی بالاتری از واجدیت عقل را نصیب انسان کند. امیرمؤمنان (علیه السلام) می فرمایند:

اَلأدَبُ هُوَ لِقاح ُالعَقلِ وَ ذَکاءُ الَقلبِ.(2)

ادب، بارور کننده ی عقل و برافروزنده ی قلب است.

عقل، مایه ی نورانیت قلب است. جایگاه عقل، قلب است و هر چه عقل روشنگرتر و منورتر باشد قلب نورانی تر است. ادب می تواند عقل انسان را بارور کند و نورانیت آن را برافروزد؛ همان گونه که هیزم به شعله ور شدن و سر بر آوردن آتش کمک می رساند.

1- الکافی/1/23.

2- ارشاد القلوب/1/160.