تربیت آرمانی گذری بر اهداف، راهبردها و شیوه های تربیتی با الهام از سیره ی استاد علامه ی کرباسچیان و استاد روزبه(رحمهاالله) صفحه 274
- پیشگفتار 1
- تقدیم به 1
- لزوم محافظت خود و اطرافیان عذاب الهی 2
- مقدمه 2
- حساسیت مضاعف وظیفه ی تربیت در ایام غیبت 5
- فصل اول: حقوق فرزندان 10
- مقدمه 10
- بخش اول: اهداف و تعریف تربیت 10
- 1) برخی از حقوق فرزندان 11
- 1-1) آموزش اخلاق، احکام و اعتقادات 11
- برخی حقوق فرزندان پسر 13
- 3-1) برخی حقوق فرزندان دختر 15
- اشاره 15
- 1-3-1) حق ساکن نکردن دختر در طبقات بالای منزل 15
- 2-3-1) حق ازدواج به موقع 16
- مقدمه 20
- فصل دوم: تعلیم الهی والدین به فرزندان 20
- 1) قرآن و اصول عقاید 21
- 2) تولی و تبری؛ لازمه ی ولایت 24
- 3) آموزش احکام 25
- اشاره 25
- اشاره 26
- 1-3) احکام عبادات 26
- 1-1-3) آموزش بسم الله الرّحمن الرَّحیم 26
- 2-1-3) اهتمام به نماز فرزندان 28
- 3-1-3) تسبیحات حضرت زهرا (علیهاالسلام) 33
- 2-3) احکام معاملات 33
- اشاره 34
- 4) اخلاق 34
- * صداقت و امانت داری 37
- 1-4) اخلاق اجتماعی 37
- * تواضع 38
- * احسان به بدهکار 39
- * احترام به والدین 39
- * حسن خلق 40
- * وفای به عهد 41
- * صبر و شکر 42
- 2-4) اخلاق فردی 42
- * شرح صدر 42
- * زهد 43
- * قناعت 44
- * دوری از حسد 45
- * بغض دنیا 45
- * خوف و رجا 46
- فصل سوم: تربیت: نهادینه سازی ارزش ها 47
- مقدمه 47
- 1) تشریح مختصات نهادینه سازی 47
- 1-1) نهادینه ساختن: مستقر کردن 47
- اشاره 49
- 2-1) طیف بردار بودن نهادینگی 49
- 1-2-1) سقف نهادینه شدن 50
- 2-2-1) کف (حدّاقل) نهادینه شدن 52
- بخش دوم: «صیانت» و «فضاسازی» دو راهبرد اصلی تربیت 55
- مقدمه 55
- 2) شتاب باید! 60
- اشاره 62
- فصل دوم: صیانت نفس متربّی 62
- 1) آسیب پذیر بودن انسان در برابر نفس اماره و شیطان 63
- 2) شهوت: مهمّ ترین حجاب عقل 64
- 3) تقوا (پرهیز): مهمّ ترین شاخصه ی صیانت 70
- 4) مراحل تنربیتی اعمال تقوی 73
- اشاره 73
- 1-4) مرحله ی اول: صیانت بیرونی 73
- 2-4) مرحله ی دوم: صیانت درونی 74
- 3-4) نقش آفرینی عنصر «صیانت» و «تقوا» در همه ی مراحل یاد شده 75
- اشاره 76
- 5) مهمّ ترین عوامل تأثیرگذار در صیانت 76
- 1-5) سنّ متربّی 77
- 2-5) میزان حساسیت متربّی در برابر تحریک ها 78
- 3-5) جنس متربّی 79
- الف) فتنه ی نخست در سوره ی یوسف: عشق توجیه پذیر 80
- ب) فتنه ی دوم در سوره ی یوسف: عشق خوش سرانجام! 82
- ج) آموزش نداده سوره ی یوسف به بانوان: توصیه ای عفیفانه و دلسوزانه 84
- د) آموزش سوره ی نور و رویکردهای تقوا محور 84
- 4-5) نظارت: ضامن تداوم صیانت 85
- 1-4-5) نیاز به صیانت و نفی ناپذیری آن 85
- 2-4-5) نظارت و برخی شیوه های آن 86
- 6) یک آفت کمتر، بهتر 87
- 7) تربیت در محیط باز، تربیت در محیط بسته 88
- الف) محیط باز 88
- اشاره 88
- ب) محیط بسته 89
- اشاره 90
- 1-8) «تربیت گلخانه ای» به معنای «نازپرورده کردن متربّی» 90
- 8) تربیت در محیط بسته: تربیت گلخانه ای؟ 90
- 2-8) تربیت گلخانه ای به معنای «صیانت در عین مقاوم سازی» 92
- اشاره 92
- 1-2-8) شرایط آفات و لزوم تناسب آن ها با مقاومت متربّی 94
- 3-2-8) قابل جمع نبودن واکسیناسیون با آلوده کردن متربّی 96
- 2-2-8) مقاومت: «صیانت درونی» 96
- 4-2-8) تحقّق مقاومت عقلانی پس از بلوغ عقلی 99
- 5-2-8) جمع بندی 100
- اشاره 101
- 3-8) علامه ی علوی و «صیانت در عین مقاوم سازی» 101
- 1-3-8) گزینش دقیق دانش آموزان 102
- 2-3-8) گزینش و نظارت دقیق بر معلّمان 103
- 3-3-8) علّامه و صیانت های ریزبینانه 104
- اشاره 105
- 9) پاسخ به چند پرسش پیرامون صیانت 105
- 1-9) محیط های صیانت نشده: باعث کاهش لغزش های فاحش؟ 106
- 2-9) صیانت: تحدید آزادی متربّی؟ 108
- 3-9) تجربه و کاهش خطا 111
- 4-9) صیانت: مایه ی انزوا؟ 115
- 5-9) عقده و فشار: حاصل صیانت؟ 120
- 1) ترسیم مختصات فضاسازی 124
- مقدمه 124
- فصل سوم: فضاسازی دومین راهبرد تربیت عقلانی 124
- اشاره 125
- اشاره 125
- 2) ارکان فضاسازی 125
- 1-2) رکن نخست: شناخت 125
- 1-1-2) شکل شناخت در «کف و سقف نهادینگی ارزش ها» 126
- 2-1-2) فرایند اعطای بینش 127
- 2-2) رکن دوم: عاطفه و احساس 129
- 3-2) رکن سوم: قانون و چارچوب 133
- 1-3-2) قوانین و خط قرمزها 133
- 2-3-2) اصل «حفظ ارتباط» در کنار «رعایت ظرفیت روحی متربّی» 136
- 1-3) بعد اعتقادی 137
- 3) نمونه هایی از فضاسازی در دو بعد اعتقادی و رفتاری 137
- اشاره 137
- 2-3) بعد رفتاری 139
- فصل اوّل: ده روش نخست 143
- مقدمه 143
- 1) جایگزین سازی اشتغالات مثبت 144
- 1-1) بی کاری و به خطر افتادن صیانت 144
- 2-1) اشتغال مثبت و فضاسازی 145
- 2) همدلی و هم زبانی 147
- 1-2) مختصات همدلی و همزبانی 147
- 2-2) گفتگوهای غیررسمی و نتایج صیانتی 148
- 3-2) گفتگوهای غیررسمی و فضاسازی 150
- 3) وقت گذاری ویژه 151
- 1-3) اثر وقت گذاری ویژه در فضاسازی 151
- 2-3) تاکید مربّی علوی بر وقت گذاری ویژه 154
- 4) مصاحبت و نظارت 156
- 1-4) نظارت و حیاانگیزی 156
- 2-4) زیان های محیط رها از نظارت 157
- 5) ابهت و حرمت 160
- 6) ارزیابی و محاسبه 161
- 1-7) آگاهی در عین اعتماد 163
- 7) عکس العمل رازدارانه در برابر خطا 163
- 2-7) عکس العمل طبیب گونه 164
- 1-8) تعریف تشویق و تنبیه 165
- 8) تنبیه و تشویق 165
- اشاره 165
- 2-8) مراتب تشویق و تنبیه با توجّه به میزان عقلانیت متربّی 167
- 3-8) رعایت تدریج در تشویق و تنبیه 170
- 5-8) تشویق و تنبیه و شکار لحظه ها 171
- 4-8) نقش رابطه ی مربّی و متربّی در تاثیرگذاری تشویق و تنبیه 171
- 9) تکرار و تمرین 172
- 10) ایجاد رقابت مثبت در پای بندی به ارزش ها 173
- فصل دوم: ده روش دوم 175
- 11) تقیّد مربّی به ارزش ها و خودساختگی او 175
- 1-11) ضرورت خودساختگی مربّی 175
- بخش سوم: شیوه های تربیتی راهبردهای صیانت و فضاسازی 175
- 2-11) جایگاه خودساختگی مربّی در تربیت آرمانی 176
- 3-11) خودساختگی مربّی علوی 177
- 12) تحسین ارزش ها، تقبیح ضد ارزش ها 178
- 1-12) شیوه های مؤثر تحسین ارزش و تقبیح ضدارزش 178
- 2-12) مبالغه و تاثیر دو چندان تحسین و تقبیح 180
- 13) خوف و رجاء 182
- 14) هویت بخشی از طریق ایجاد احساس تعلق به گروه 183
- 1-15) اصل حفظ ارتباط 188
- 15) ملازمت و اشراف 188
- 2-15) زوایای حفظ ارتباط در طوفان مشکلات 189
- اشاره 191
- الف) نحوه برخورد با نیاز کاذب مشروع 191
- 16) مدیریت بحران در فرض نیاز به درمان 191
- ب) نحوه برخورد با نیاز کاذب نامشروع 192
- 17) آموزش مستقیم 194
- 18) واکسیناسیون 197
- 19) تکریم نفس 198
- 20) توسل و التجا به اهل بیت (علیهم السلام) 203
- اشاره 206
- 1) ماهیت روش فعال 206
- فصل سوم: روش فعال در تربیت آرمانی 206
- 3) شرایط اجرای روش فعال در حوزه ی ارزش ها 209
- 1-3) استدلال عقلی بر لزوم تعبد 209
- 2) عمق و دوام آموخته: دو فایده ی مده ی روش فعال 209
- 2-3) تقیّد به همگرایی 210
- 3-3) لزوم پیش گیری از نقض غرض 211
- 1-4) تحلیل جلسه ی اوّل کلاس اخلاق مرحوم استاد علّامه (رحمه الله) 214
- 4) نمونه ی استفاده از روش فعال در درس اخلاق مرحوم علّامه کرباسچیان(رحمه الله) 214
- 2-4) تحلیل جلسه ی دوم کلاس اخلاق مرحوم استاد علّامه 217
- بخش چهارم: آموزه های وحی برای سه مقطع مهمّ تربیتی 221
- الف) ترسیم فضای کلی مقاطع سه گانه ی تربیت عقلانی 221
- مقدمه 221
- ب) متن و ترجمه ی روایات سه مقطع تربیتی 222
- 1) معنای «سید بودن» متربّی در 7 سال نخست 225
- اشاره 225
- فصل اول: هفت سال اوّل 225
- صیانت 229
- استدلال 229
- 2) راه کارهایی برای حفظ رضایت کودک در چارچوب ارزش ها 229
- تلقین و فضاسازی 230
- 3) معنای «یربی الصبی» و «دَع ابنَک یَلعَب» 232
- 1-4) توصیه های عبادی 233
- 4) توصیه های عبادی - صیالنتی در هفت سال نخست 233
- 2-4) توصیه های صیانتی 237
- فصل دوم: هفت سال دوم 244
- اشاره 244
- 1) تحلیل تربیتی «عبد و خادم» بودن متربّی و تشریح فرایند «القا و تلقین» 244
- 2) تحلیل تربیتی «ادب آموزی» در هفت سال دوم 247
- اشاره 247
- 1-1-2) مظاهر و موقعیت ها 249
- 1-2) معنا و قلمرو ادب 249
- اشاره 249
- 2-1-2) تاثیر و تاثر دریافت های بنیادین و مظاهر ادب 250
- الف) آداب: ناشی از تصدیق حق و شان 250
- ب) رابطه ی فهم درونی و تجلیات مختلف ادب 251
- ج) زمینه سازی رعایت برخی آداب برای آداب دیگر 252
- اشاره 253
- الف) عقل: ریشه ی آداب 253
- 1-2-2) ادب بر مبنای معرفت عقلانی 253
- 2-2) رابطه ی ادب با عناصر بنیادین شناخت 253
- ب) ادب اکتسابی ثمره ی عقل وهبی 256
- 2-2-2) ادب بر مبنای معرفت وحیانی 259
- 3-2) دشواری تقیّد به آداب و لزوم تدبیر برای ایجاد و پای بندی به آنها 262
- 4-2) آموزش آداب بندگی در هفت سال دوم 265
- 3) تعلیم کتاب 267
- اشاره 269
- 1) «ملازمت و ضمیمه سازی» 269
- فصل سوم: هفت سال سوم 269
- 1-2) استقلال طلبی متربّی در هفت سال سوم 274
- اشاره 274
- 2-2) دوست یا دشمن! 274
- 2) استخدام و وزارت 274
- 3-2) مشورت با متربّی 277
- 4-2) مسئولیت های فردی، خانوادگی و اجتماعی 281
- 6-2) واکسیناسیون 282
- 5-2) فراگیری حلال و حرام 282
- 7-2) دشواری تغییر و تحول در متربّی: پس از پایان مقاطع 288
- حسن ختام 290
- الف) لزوم توسل مربّیان و متربّیان به ساحت قدس اهل بیت (علیهم السلام) 290
- ب) اخلاص و تقوا رمز ثمرات و برکات علامه علوی 291
- فهرست منابع 295
- کتب 295
- جزوات و سایت ها 298
2) استخدام و وزارت
اشاره
متربی در هفت سال سوم دارای دتو ویژگی اساسی است که زمینه ی «به خدمت گرفتن و مسئولیت دادن» به وی را فراهم می کند. نخست این دو ویژگی را متذکر می شویم و بعد درباره ی شیوه های این مسئولیت دهی بحث خواهیم کرد:
1-2) استقلال طلبی متربّی در هفت سال سوم
در هفت سال اول، و حتی دوم، متربّی خود را از جهات مختلف روحی و بدنی نیازمند مربّی اش می بیند. این است که وابستگی خود را قبول می کند و ترجیح می داهد زیر سایه ی والدین یا مربّی حرکت کند.(1) امّا در هفت سال سوم این معادله به هم میخورد. متربّی دیگر به طور طبیعی مطیع مربّی نیست. هفت سال دوم گذشته و روحیه ی «عبد» بودن سپری شده است. حالت او به سنی رسیده که احساس می کند باید مستقل باشد. به همین خاطر به راحتی در سایه ی کسی حرکت نمی کند. دوست دارد حسابش را جدا کند. می خواهد خودش باشد، خودش تصمیم بگیرد، خودش به تفریح برود.... کسر شخصیت خود می داند که «وابسته» به دیگران شمرده شود. در مقابل، این را برای خود مایه ی شخصیت می بیند که خودش برای خود، تصمیم بگیرد. با چنین رویکردی ممکن است در نقاطی با پدر و مادر یا مربّی به توافق نرسد و بخواهد بر خلاف تصمیم مدبرانه ی آن ها عمل کند. برای آن که در این نقاط از خطر پیشگیری کنیم تمهیدات ویژه ای لازم است که به آن خواهیم پرداخت.
2-2) دوست یا دشمن!
ویژگی مهم دیگر این سن، در قالب روایات شریف نمایانده شده است. این ویژگی عبارت است از «دوست» یا «دشمن» بودن متربّی با مربّی. اصولاً در این سن، متربّی نسبت به مربّی خود بی موضع نیست. موضع او میان دوستی و دشمنی با مربّی اش در
1- این براساس فطرت و حال طبیعی اوست امّا اگر تلقی اولیه اش دستکاری شود غیر از این می شود.