تربیت آرمانی گذری بر اهداف، راهبردها و شیوه های تربیتی با الهام از سیره ی استاد علامه ی کرباسچیان و استاد روزبه(رحمهاالله) صفحه 291
- تقدیم به 1
- پیشگفتار 1
- لزوم محافظت خود و اطرافیان عذاب الهی 2
- مقدمه 2
- حساسیت مضاعف وظیفه ی تربیت در ایام غیبت 5
- بخش اول: اهداف و تعریف تربیت 10
- مقدمه 10
- فصل اول: حقوق فرزندان 10
- 1-1) آموزش اخلاق، احکام و اعتقادات 11
- 1) برخی از حقوق فرزندان 11
- برخی حقوق فرزندان پسر 13
- 3-1) برخی حقوق فرزندان دختر 15
- اشاره 15
- 1-3-1) حق ساکن نکردن دختر در طبقات بالای منزل 15
- 2-3-1) حق ازدواج به موقع 16
- فصل دوم: تعلیم الهی والدین به فرزندان 20
- مقدمه 20
- 1) قرآن و اصول عقاید 21
- 2) تولی و تبری؛ لازمه ی ولایت 24
- 3) آموزش احکام 25
- اشاره 25
- اشاره 26
- 1-3) احکام عبادات 26
- 1-1-3) آموزش بسم الله الرّحمن الرَّحیم 26
- 2-1-3) اهتمام به نماز فرزندان 28
- 3-1-3) تسبیحات حضرت زهرا (علیهاالسلام) 33
- 2-3) احکام معاملات 33
- اشاره 34
- 4) اخلاق 34
- 1-4) اخلاق اجتماعی 37
- * صداقت و امانت داری 37
- * تواضع 38
- * احسان به بدهکار 39
- * احترام به والدین 39
- * حسن خلق 40
- * وفای به عهد 41
- * شرح صدر 42
- 2-4) اخلاق فردی 42
- * صبر و شکر 42
- * زهد 43
- * قناعت 44
- * دوری از حسد 45
- * بغض دنیا 45
- * خوف و رجا 46
- فصل سوم: تربیت: نهادینه سازی ارزش ها 47
- مقدمه 47
- 1) تشریح مختصات نهادینه سازی 47
- 1-1) نهادینه ساختن: مستقر کردن 47
- 2-1) طیف بردار بودن نهادینگی 49
- اشاره 49
- 1-2-1) سقف نهادینه شدن 50
- 2-2-1) کف (حدّاقل) نهادینه شدن 52
- بخش دوم: «صیانت» و «فضاسازی» دو راهبرد اصلی تربیت 55
- مقدمه 55
- 2) شتاب باید! 60
- اشاره 62
- فصل دوم: صیانت نفس متربّی 62
- 1) آسیب پذیر بودن انسان در برابر نفس اماره و شیطان 63
- 2) شهوت: مهمّ ترین حجاب عقل 64
- 3) تقوا (پرهیز): مهمّ ترین شاخصه ی صیانت 70
- 4) مراحل تنربیتی اعمال تقوی 73
- اشاره 73
- 1-4) مرحله ی اول: صیانت بیرونی 73
- 2-4) مرحله ی دوم: صیانت درونی 74
- 3-4) نقش آفرینی عنصر «صیانت» و «تقوا» در همه ی مراحل یاد شده 75
- 5) مهمّ ترین عوامل تأثیرگذار در صیانت 76
- اشاره 76
- 1-5) سنّ متربّی 77
- 2-5) میزان حساسیت متربّی در برابر تحریک ها 78
- 3-5) جنس متربّی 79
- الف) فتنه ی نخست در سوره ی یوسف: عشق توجیه پذیر 80
- ب) فتنه ی دوم در سوره ی یوسف: عشق خوش سرانجام! 82
- ج) آموزش نداده سوره ی یوسف به بانوان: توصیه ای عفیفانه و دلسوزانه 84
- د) آموزش سوره ی نور و رویکردهای تقوا محور 84
- 1-4-5) نیاز به صیانت و نفی ناپذیری آن 85
- 4-5) نظارت: ضامن تداوم صیانت 85
- 2-4-5) نظارت و برخی شیوه های آن 86
- 6) یک آفت کمتر، بهتر 87
- اشاره 88
- 7) تربیت در محیط باز، تربیت در محیط بسته 88
- الف) محیط باز 88
- ب) محیط بسته 89
- اشاره 90
- 8) تربیت در محیط بسته: تربیت گلخانه ای؟ 90
- 1-8) «تربیت گلخانه ای» به معنای «نازپرورده کردن متربّی» 90
- 2-8) تربیت گلخانه ای به معنای «صیانت در عین مقاوم سازی» 92
- اشاره 92
- 1-2-8) شرایط آفات و لزوم تناسب آن ها با مقاومت متربّی 94
- 2-2-8) مقاومت: «صیانت درونی» 96
- 3-2-8) قابل جمع نبودن واکسیناسیون با آلوده کردن متربّی 96
- 4-2-8) تحقّق مقاومت عقلانی پس از بلوغ عقلی 99
- 5-2-8) جمع بندی 100
- اشاره 101
- 3-8) علامه ی علوی و «صیانت در عین مقاوم سازی» 101
- 1-3-8) گزینش دقیق دانش آموزان 102
- 2-3-8) گزینش و نظارت دقیق بر معلّمان 103
- 3-3-8) علّامه و صیانت های ریزبینانه 104
- اشاره 105
- 9) پاسخ به چند پرسش پیرامون صیانت 105
- 1-9) محیط های صیانت نشده: باعث کاهش لغزش های فاحش؟ 106
- 2-9) صیانت: تحدید آزادی متربّی؟ 108
- 3-9) تجربه و کاهش خطا 111
- 4-9) صیانت: مایه ی انزوا؟ 115
- 5-9) عقده و فشار: حاصل صیانت؟ 120
- 1) ترسیم مختصات فضاسازی 124
- مقدمه 124
- فصل سوم: فضاسازی دومین راهبرد تربیت عقلانی 124
- اشاره 125
- 2) ارکان فضاسازی 125
- 1-2) رکن نخست: شناخت 125
- اشاره 125
- 1-1-2) شکل شناخت در «کف و سقف نهادینگی ارزش ها» 126
- 2-1-2) فرایند اعطای بینش 127
- 2-2) رکن دوم: عاطفه و احساس 129
- 3-2) رکن سوم: قانون و چارچوب 133
- 1-3-2) قوانین و خط قرمزها 133
- 2-3-2) اصل «حفظ ارتباط» در کنار «رعایت ظرفیت روحی متربّی» 136
- 1-3) بعد اعتقادی 137
- 3) نمونه هایی از فضاسازی در دو بعد اعتقادی و رفتاری 137
- اشاره 137
- 2-3) بعد رفتاری 139
- فصل اوّل: ده روش نخست 143
- مقدمه 143
- 1-1) بی کاری و به خطر افتادن صیانت 144
- 1) جایگزین سازی اشتغالات مثبت 144
- 2-1) اشتغال مثبت و فضاسازی 145
- 2) همدلی و هم زبانی 147
- 1-2) مختصات همدلی و همزبانی 147
- 2-2) گفتگوهای غیررسمی و نتایج صیانتی 148
- 3-2) گفتگوهای غیررسمی و فضاسازی 150
- 3) وقت گذاری ویژه 151
- 1-3) اثر وقت گذاری ویژه در فضاسازی 151
- 2-3) تاکید مربّی علوی بر وقت گذاری ویژه 154
- 1-4) نظارت و حیاانگیزی 156
- 4) مصاحبت و نظارت 156
- 2-4) زیان های محیط رها از نظارت 157
- 5) ابهت و حرمت 160
- 6) ارزیابی و محاسبه 161
- 1-7) آگاهی در عین اعتماد 163
- 7) عکس العمل رازدارانه در برابر خطا 163
- 2-7) عکس العمل طبیب گونه 164
- 1-8) تعریف تشویق و تنبیه 165
- 8) تنبیه و تشویق 165
- اشاره 165
- 2-8) مراتب تشویق و تنبیه با توجّه به میزان عقلانیت متربّی 167
- 3-8) رعایت تدریج در تشویق و تنبیه 170
- 5-8) تشویق و تنبیه و شکار لحظه ها 171
- 4-8) نقش رابطه ی مربّی و متربّی در تاثیرگذاری تشویق و تنبیه 171
- 9) تکرار و تمرین 172
- 10) ایجاد رقابت مثبت در پای بندی به ارزش ها 173
- بخش سوم: شیوه های تربیتی راهبردهای صیانت و فضاسازی 175
- 11) تقیّد مربّی به ارزش ها و خودساختگی او 175
- 1-11) ضرورت خودساختگی مربّی 175
- فصل دوم: ده روش دوم 175
- 2-11) جایگاه خودساختگی مربّی در تربیت آرمانی 176
- 3-11) خودساختگی مربّی علوی 177
- 12) تحسین ارزش ها، تقبیح ضد ارزش ها 178
- 1-12) شیوه های مؤثر تحسین ارزش و تقبیح ضدارزش 178
- 2-12) مبالغه و تاثیر دو چندان تحسین و تقبیح 180
- 13) خوف و رجاء 182
- 14) هویت بخشی از طریق ایجاد احساس تعلق به گروه 183
- 15) ملازمت و اشراف 188
- 1-15) اصل حفظ ارتباط 188
- 2-15) زوایای حفظ ارتباط در طوفان مشکلات 189
- اشاره 191
- 16) مدیریت بحران در فرض نیاز به درمان 191
- الف) نحوه برخورد با نیاز کاذب مشروع 191
- ب) نحوه برخورد با نیاز کاذب نامشروع 192
- 17) آموزش مستقیم 194
- 18) واکسیناسیون 197
- 19) تکریم نفس 198
- 20) توسل و التجا به اهل بیت (علیهم السلام) 203
- اشاره 206
- فصل سوم: روش فعال در تربیت آرمانی 206
- 1) ماهیت روش فعال 206
- 1-3) استدلال عقلی بر لزوم تعبد 209
- 2) عمق و دوام آموخته: دو فایده ی مده ی روش فعال 209
- 3) شرایط اجرای روش فعال در حوزه ی ارزش ها 209
- 2-3) تقیّد به همگرایی 210
- 3-3) لزوم پیش گیری از نقض غرض 211
- 1-4) تحلیل جلسه ی اوّل کلاس اخلاق مرحوم استاد علّامه (رحمه الله) 214
- 4) نمونه ی استفاده از روش فعال در درس اخلاق مرحوم علّامه کرباسچیان(رحمه الله) 214
- 2-4) تحلیل جلسه ی دوم کلاس اخلاق مرحوم استاد علّامه 217
- الف) ترسیم فضای کلی مقاطع سه گانه ی تربیت عقلانی 221
- بخش چهارم: آموزه های وحی برای سه مقطع مهمّ تربیتی 221
- مقدمه 221
- ب) متن و ترجمه ی روایات سه مقطع تربیتی 222
- فصل اول: هفت سال اوّل 225
- 1) معنای «سید بودن» متربّی در 7 سال نخست 225
- اشاره 225
- 2) راه کارهایی برای حفظ رضایت کودک در چارچوب ارزش ها 229
- صیانت 229
- استدلال 229
- تلقین و فضاسازی 230
- 3) معنای «یربی الصبی» و «دَع ابنَک یَلعَب» 232
- 1-4) توصیه های عبادی 233
- 4) توصیه های عبادی - صیالنتی در هفت سال نخست 233
- 2-4) توصیه های صیانتی 237
- فصل دوم: هفت سال دوم 244
- اشاره 244
- 1) تحلیل تربیتی «عبد و خادم» بودن متربّی و تشریح فرایند «القا و تلقین» 244
- اشاره 247
- 2) تحلیل تربیتی «ادب آموزی» در هفت سال دوم 247
- 1-1-2) مظاهر و موقعیت ها 249
- 1-2) معنا و قلمرو ادب 249
- اشاره 249
- 2-1-2) تاثیر و تاثر دریافت های بنیادین و مظاهر ادب 250
- الف) آداب: ناشی از تصدیق حق و شان 250
- ب) رابطه ی فهم درونی و تجلیات مختلف ادب 251
- ج) زمینه سازی رعایت برخی آداب برای آداب دیگر 252
- اشاره 253
- 2-2) رابطه ی ادب با عناصر بنیادین شناخت 253
- 1-2-2) ادب بر مبنای معرفت عقلانی 253
- الف) عقل: ریشه ی آداب 253
- ب) ادب اکتسابی ثمره ی عقل وهبی 256
- 2-2-2) ادب بر مبنای معرفت وحیانی 259
- 3-2) دشواری تقیّد به آداب و لزوم تدبیر برای ایجاد و پای بندی به آنها 262
- 4-2) آموزش آداب بندگی در هفت سال دوم 265
- 3) تعلیم کتاب 267
- اشاره 269
- فصل سوم: هفت سال سوم 269
- 1) «ملازمت و ضمیمه سازی» 269
- اشاره 274
- 1-2) استقلال طلبی متربّی در هفت سال سوم 274
- 2) استخدام و وزارت 274
- 2-2) دوست یا دشمن! 274
- 3-2) مشورت با متربّی 277
- 4-2) مسئولیت های فردی، خانوادگی و اجتماعی 281
- 6-2) واکسیناسیون 282
- 5-2) فراگیری حلال و حرام 282
- 7-2) دشواری تغییر و تحول در متربّی: پس از پایان مقاطع 288
- حسن ختام 290
- الف) لزوم توسل مربّیان و متربّیان به ساحت قدس اهل بیت (علیهم السلام) 290
- ب) اخلاص و تقوا رمز ثمرات و برکات علامه علوی 291
- کتب 295
- فهرست منابع 295
- جزوات و سایت ها 298
می کند. کم کم متربّی شهادت و نظارت مولایش بر خود را بیشتر وجدان می کند و از ارتکاب بسیاری زشتی ها در امان می ماند. آن بزروار کشتی نجات است و خود به خوبی می داند که غریق های گرفتار در ورطه ی تباهی را چگونه نگهداری کند. کافی است متربّی را عادت دهیم که دست خود را به سوی این سفینه ی سعادت دراز کند و بخواهد که بالایش بکشند.
دومین سایه سار امن، توسل به حجت حی زمان است. امام حصر (علیه السلام) اکنون در میان ماست. هر چند از درک محضرش محروم و بی نصیب هستیم امّا می توانیم به انوار ولایت این سفینه ی نجات، خود را از ظلمت ها بیرون بکشید. بیاییم متربّی خود را به خواندن زیارت آل یس عادت دهیم. بیاییم یادش دهیم که رو به قبله بنشیند، مولایش را پیش خود مجسم کند، با وی درد دل بگوید و شکایت از مشکلات نماید. بیاییم طعم خدمت گزاری به امام عصر (علیه السلام) را به فرزندانمان بچشانیم. بیاییم به فرزندانمان یاد بدهیم که به او اعتماد کنند، اوج محبتشان را به پای وی بریزید و تکیه گاه مطمئنشان و امین رازهایشان را از او بدانند. مولای ما از ورای ابرهای غیبت در کار حفاظت از ماست. پس چرا از او غافل باشیم؟ کسی که چنین پدر مهربانی دارد بدبختی نیست که غافلانه به او پشت کند و به حیر تکده ی خویش سربسپارد؟
این جملات مشفقانه ی مولای غریبمان را از نظر بگذرانیم تا اطمینان قلبی مان به دست گیری و پدری کردن آن یکه ی بی مانند، بیشتر شود:
ما از ورای حفظ آنان (شیعیانمان) هستیم؛ با دعایی که از پادشاه زمین و آسمان پوشیده نیست. پس قلب های اولیای ما، به این دعا و حفاظت مطمئن باشد.(1)
ب) اخلاص و تقوا رمز ثمرات و برکات علامه علوی
یکی از مهم ترین رموز توفیق علامه در امر تعلیم و تربیت همین توسل به ساحت قدس مهدوی (علیه السلام) بود. در آغاز به کار مدرسه ی علوی او با کمبود مالی شدید مواجه بود
1- احتجاج/2/498.