تربیت آرمانی گذری بر اهداف، راهبردها و شیوه های تربیتی با الهام از سیره ی استاد علامه ی کرباسچیان و استاد روزبه(رحمهاالله) صفحه 35
- پیشگفتار 1
- تقدیم به 1
- لزوم محافظت خود و اطرافیان عذاب الهی 2
- مقدمه 2
- حساسیت مضاعف وظیفه ی تربیت در ایام غیبت 5
- بخش اول: اهداف و تعریف تربیت 10
- مقدمه 10
- فصل اول: حقوق فرزندان 10
- 1) برخی از حقوق فرزندان 11
- 1-1) آموزش اخلاق، احکام و اعتقادات 11
- برخی حقوق فرزندان پسر 13
- اشاره 15
- 1-3-1) حق ساکن نکردن دختر در طبقات بالای منزل 15
- 3-1) برخی حقوق فرزندان دختر 15
- 2-3-1) حق ازدواج به موقع 16
- مقدمه 20
- فصل دوم: تعلیم الهی والدین به فرزندان 20
- 1) قرآن و اصول عقاید 21
- 2) تولی و تبری؛ لازمه ی ولایت 24
- 3) آموزش احکام 25
- اشاره 25
- اشاره 26
- 1-3) احکام عبادات 26
- 1-1-3) آموزش بسم الله الرّحمن الرَّحیم 26
- 2-1-3) اهتمام به نماز فرزندان 28
- 3-1-3) تسبیحات حضرت زهرا (علیهاالسلام) 33
- 2-3) احکام معاملات 33
- 4) اخلاق 34
- اشاره 34
- 1-4) اخلاق اجتماعی 37
- * صداقت و امانت داری 37
- * تواضع 38
- * احسان به بدهکار 39
- * احترام به والدین 39
- * حسن خلق 40
- * وفای به عهد 41
- 2-4) اخلاق فردی 42
- * شرح صدر 42
- * صبر و شکر 42
- * زهد 43
- * قناعت 44
- * دوری از حسد 45
- * بغض دنیا 45
- * خوف و رجا 46
- فصل سوم: تربیت: نهادینه سازی ارزش ها 47
- 1) تشریح مختصات نهادینه سازی 47
- 1-1) نهادینه ساختن: مستقر کردن 47
- مقدمه 47
- 2-1) طیف بردار بودن نهادینگی 49
- اشاره 49
- 1-2-1) سقف نهادینه شدن 50
- 2-2-1) کف (حدّاقل) نهادینه شدن 52
- بخش دوم: «صیانت» و «فضاسازی» دو راهبرد اصلی تربیت 55
- مقدمه 55
- 2) شتاب باید! 60
- اشاره 62
- فصل دوم: صیانت نفس متربّی 62
- 1) آسیب پذیر بودن انسان در برابر نفس اماره و شیطان 63
- 2) شهوت: مهمّ ترین حجاب عقل 64
- 3) تقوا (پرهیز): مهمّ ترین شاخصه ی صیانت 70
- 4) مراحل تنربیتی اعمال تقوی 73
- اشاره 73
- 1-4) مرحله ی اول: صیانت بیرونی 73
- 2-4) مرحله ی دوم: صیانت درونی 74
- 3-4) نقش آفرینی عنصر «صیانت» و «تقوا» در همه ی مراحل یاد شده 75
- اشاره 76
- 5) مهمّ ترین عوامل تأثیرگذار در صیانت 76
- 1-5) سنّ متربّی 77
- 2-5) میزان حساسیت متربّی در برابر تحریک ها 78
- 3-5) جنس متربّی 79
- الف) فتنه ی نخست در سوره ی یوسف: عشق توجیه پذیر 80
- ب) فتنه ی دوم در سوره ی یوسف: عشق خوش سرانجام! 82
- ج) آموزش نداده سوره ی یوسف به بانوان: توصیه ای عفیفانه و دلسوزانه 84
- د) آموزش سوره ی نور و رویکردهای تقوا محور 84
- 1-4-5) نیاز به صیانت و نفی ناپذیری آن 85
- 4-5) نظارت: ضامن تداوم صیانت 85
- 2-4-5) نظارت و برخی شیوه های آن 86
- 6) یک آفت کمتر، بهتر 87
- الف) محیط باز 88
- 7) تربیت در محیط باز، تربیت در محیط بسته 88
- اشاره 88
- ب) محیط بسته 89
- 1-8) «تربیت گلخانه ای» به معنای «نازپرورده کردن متربّی» 90
- 8) تربیت در محیط بسته: تربیت گلخانه ای؟ 90
- اشاره 90
- 2-8) تربیت گلخانه ای به معنای «صیانت در عین مقاوم سازی» 92
- اشاره 92
- 1-2-8) شرایط آفات و لزوم تناسب آن ها با مقاومت متربّی 94
- 3-2-8) قابل جمع نبودن واکسیناسیون با آلوده کردن متربّی 96
- 2-2-8) مقاومت: «صیانت درونی» 96
- 4-2-8) تحقّق مقاومت عقلانی پس از بلوغ عقلی 99
- 5-2-8) جمع بندی 100
- اشاره 101
- 3-8) علامه ی علوی و «صیانت در عین مقاوم سازی» 101
- 1-3-8) گزینش دقیق دانش آموزان 102
- 2-3-8) گزینش و نظارت دقیق بر معلّمان 103
- 3-3-8) علّامه و صیانت های ریزبینانه 104
- اشاره 105
- 9) پاسخ به چند پرسش پیرامون صیانت 105
- 1-9) محیط های صیانت نشده: باعث کاهش لغزش های فاحش؟ 106
- 2-9) صیانت: تحدید آزادی متربّی؟ 108
- 3-9) تجربه و کاهش خطا 111
- 4-9) صیانت: مایه ی انزوا؟ 115
- 5-9) عقده و فشار: حاصل صیانت؟ 120
- 1) ترسیم مختصات فضاسازی 124
- فصل سوم: فضاسازی دومین راهبرد تربیت عقلانی 124
- مقدمه 124
- اشاره 125
- 2) ارکان فضاسازی 125
- اشاره 125
- 1-2) رکن نخست: شناخت 125
- 1-1-2) شکل شناخت در «کف و سقف نهادینگی ارزش ها» 126
- 2-1-2) فرایند اعطای بینش 127
- 2-2) رکن دوم: عاطفه و احساس 129
- 1-3-2) قوانین و خط قرمزها 133
- 3-2) رکن سوم: قانون و چارچوب 133
- 2-3-2) اصل «حفظ ارتباط» در کنار «رعایت ظرفیت روحی متربّی» 136
- 3) نمونه هایی از فضاسازی در دو بعد اعتقادی و رفتاری 137
- اشاره 137
- 1-3) بعد اعتقادی 137
- 2-3) بعد رفتاری 139
- فصل اوّل: ده روش نخست 143
- مقدمه 143
- 1) جایگزین سازی اشتغالات مثبت 144
- 1-1) بی کاری و به خطر افتادن صیانت 144
- 2-1) اشتغال مثبت و فضاسازی 145
- 1-2) مختصات همدلی و همزبانی 147
- 2) همدلی و هم زبانی 147
- 2-2) گفتگوهای غیررسمی و نتایج صیانتی 148
- 3-2) گفتگوهای غیررسمی و فضاسازی 150
- 3) وقت گذاری ویژه 151
- 1-3) اثر وقت گذاری ویژه در فضاسازی 151
- 2-3) تاکید مربّی علوی بر وقت گذاری ویژه 154
- 1-4) نظارت و حیاانگیزی 156
- 4) مصاحبت و نظارت 156
- 2-4) زیان های محیط رها از نظارت 157
- 5) ابهت و حرمت 160
- 6) ارزیابی و محاسبه 161
- 1-7) آگاهی در عین اعتماد 163
- 7) عکس العمل رازدارانه در برابر خطا 163
- 2-7) عکس العمل طبیب گونه 164
- 1-8) تعریف تشویق و تنبیه 165
- 8) تنبیه و تشویق 165
- اشاره 165
- 2-8) مراتب تشویق و تنبیه با توجّه به میزان عقلانیت متربّی 167
- 3-8) رعایت تدریج در تشویق و تنبیه 170
- 5-8) تشویق و تنبیه و شکار لحظه ها 171
- 4-8) نقش رابطه ی مربّی و متربّی در تاثیرگذاری تشویق و تنبیه 171
- 9) تکرار و تمرین 172
- 10) ایجاد رقابت مثبت در پای بندی به ارزش ها 173
- 11) تقیّد مربّی به ارزش ها و خودساختگی او 175
- فصل دوم: ده روش دوم 175
- بخش سوم: شیوه های تربیتی راهبردهای صیانت و فضاسازی 175
- 1-11) ضرورت خودساختگی مربّی 175
- 2-11) جایگاه خودساختگی مربّی در تربیت آرمانی 176
- 3-11) خودساختگی مربّی علوی 177
- 1-12) شیوه های مؤثر تحسین ارزش و تقبیح ضدارزش 178
- 12) تحسین ارزش ها، تقبیح ضد ارزش ها 178
- 2-12) مبالغه و تاثیر دو چندان تحسین و تقبیح 180
- 13) خوف و رجاء 182
- 14) هویت بخشی از طریق ایجاد احساس تعلق به گروه 183
- 1-15) اصل حفظ ارتباط 188
- 15) ملازمت و اشراف 188
- 2-15) زوایای حفظ ارتباط در طوفان مشکلات 189
- اشاره 191
- الف) نحوه برخورد با نیاز کاذب مشروع 191
- 16) مدیریت بحران در فرض نیاز به درمان 191
- ب) نحوه برخورد با نیاز کاذب نامشروع 192
- 17) آموزش مستقیم 194
- 18) واکسیناسیون 197
- 19) تکریم نفس 198
- 20) توسل و التجا به اهل بیت (علیهم السلام) 203
- اشاره 206
- 1) ماهیت روش فعال 206
- فصل سوم: روش فعال در تربیت آرمانی 206
- 2) عمق و دوام آموخته: دو فایده ی مده ی روش فعال 209
- 3) شرایط اجرای روش فعال در حوزه ی ارزش ها 209
- 1-3) استدلال عقلی بر لزوم تعبد 209
- 2-3) تقیّد به همگرایی 210
- 3-3) لزوم پیش گیری از نقض غرض 211
- 1-4) تحلیل جلسه ی اوّل کلاس اخلاق مرحوم استاد علّامه (رحمه الله) 214
- 4) نمونه ی استفاده از روش فعال در درس اخلاق مرحوم علّامه کرباسچیان(رحمه الله) 214
- 2-4) تحلیل جلسه ی دوم کلاس اخلاق مرحوم استاد علّامه 217
- مقدمه 221
- الف) ترسیم فضای کلی مقاطع سه گانه ی تربیت عقلانی 221
- بخش چهارم: آموزه های وحی برای سه مقطع مهمّ تربیتی 221
- ب) متن و ترجمه ی روایات سه مقطع تربیتی 222
- 1) معنای «سید بودن» متربّی در 7 سال نخست 225
- اشاره 225
- فصل اول: هفت سال اوّل 225
- 2) راه کارهایی برای حفظ رضایت کودک در چارچوب ارزش ها 229
- صیانت 229
- استدلال 229
- تلقین و فضاسازی 230
- 3) معنای «یربی الصبی» و «دَع ابنَک یَلعَب» 232
- 4) توصیه های عبادی - صیالنتی در هفت سال نخست 233
- 1-4) توصیه های عبادی 233
- 2-4) توصیه های صیانتی 237
- فصل دوم: هفت سال دوم 244
- 1) تحلیل تربیتی «عبد و خادم» بودن متربّی و تشریح فرایند «القا و تلقین» 244
- اشاره 244
- 2) تحلیل تربیتی «ادب آموزی» در هفت سال دوم 247
- اشاره 247
- 1-2) معنا و قلمرو ادب 249
- اشاره 249
- 1-1-2) مظاهر و موقعیت ها 249
- الف) آداب: ناشی از تصدیق حق و شان 250
- 2-1-2) تاثیر و تاثر دریافت های بنیادین و مظاهر ادب 250
- ب) رابطه ی فهم درونی و تجلیات مختلف ادب 251
- ج) زمینه سازی رعایت برخی آداب برای آداب دیگر 252
- اشاره 253
- 1-2-2) ادب بر مبنای معرفت عقلانی 253
- 2-2) رابطه ی ادب با عناصر بنیادین شناخت 253
- الف) عقل: ریشه ی آداب 253
- ب) ادب اکتسابی ثمره ی عقل وهبی 256
- 2-2-2) ادب بر مبنای معرفت وحیانی 259
- 3-2) دشواری تقیّد به آداب و لزوم تدبیر برای ایجاد و پای بندی به آنها 262
- 4-2) آموزش آداب بندگی در هفت سال دوم 265
- 3) تعلیم کتاب 267
- فصل سوم: هفت سال سوم 269
- اشاره 269
- 1) «ملازمت و ضمیمه سازی» 269
- 1-2) استقلال طلبی متربّی در هفت سال سوم 274
- 2) استخدام و وزارت 274
- اشاره 274
- 2-2) دوست یا دشمن! 274
- 3-2) مشورت با متربّی 277
- 4-2) مسئولیت های فردی، خانوادگی و اجتماعی 281
- 6-2) واکسیناسیون 282
- 5-2) فراگیری حلال و حرام 282
- 7-2) دشواری تغییر و تحول در متربّی: پس از پایان مقاطع 288
- حسن ختام 290
- الف) لزوم توسل مربّیان و متربّیان به ساحت قدس اهل بیت (علیهم السلام) 290
- ب) اخلاص و تقوا رمز ثمرات و برکات علامه علوی 291
- فهرست منابع 295
- کتب 295
- جزوات و سایت ها 298
هم بپسند و آن چه برای خود نمی پسندی برای دیگران نیز نپسند»(1) و.... این ها، در کنار ده ها مظاهر دیگر از خوش خویی، محتوای فرمایش های ارجمند اهل بیت (علیهم السلام) است. هنر یک مربّی آن است که این زیبایی ها را به ادراک متربّیان خود درآورد.
امام رضا (علیه السلام) می فرمایند:
خداوند رحمت کند بنده ای را که امر ما را زنده نگاه می دارد.
راوی از ایشان می پرسد: چگونه امر شما را زنده بدارد؟
در پاسخ می فرمایند:
یَتَعَلَّمُ عُلومَنا و یُعَلِّمُهَا النّاسَ فَإنَّ النّاسَ لَو عَلِمُوا مَحاسِنَ کَلامِنا لَا تَّبَعُونا.(2)
علوم ما را بیاموزد و آن ها را به مردم آموزش دهد؛ چرا که اگر مردم زیبایی های کلام ما را می دانستند، از ما پیروی می کردند.
روند محافظت دیگران از آتش، دارای سه گام است:
گام اوّل این است که انسان در محضر ژرف اندیشان زانو بزند و علوم اهل بیت (علیهم السلام) در حوزه های مختلف را بیاموزد. یافتن بینش فقیهانه نسبت به روایات تربیتی، لازمه ای مهمّ برای نظریه پردازان امر تربیت است. این بینش، با کسب معرفت تأمین می شود.
گام دوم این است که فرد از هنر خود و دیگران استفاده کند و زیبایی های کلام اهل بیت (علیهم السلام) را به دیگران بنمایاند. انسان ها وقتی این فرامین را هم آهنگ فطرت و عقلانیت خود می بینند به آن علاقه مند می شوند. تبیین هنرمندانه ی فرمایش های اهل بیت (علیهم السلام) باعث می شود مردم این ندای بیرون را با ندای درون خود هم آهنگ ببینند و به پیروی از آن ها روی آورند. البته برای متربّیان در سنین مختلف، باید برنامه ریزی هایی متناسب با سنّ آن ها صورت داد تا در هر مقطع سنی، بخشی از این
1- مضمون روایت شریف امیرمؤمنان (علیه السلام): غرر الحکم: ح11031.
2- عیون أخبار الرضا/1/307.