تربیت آرمانی گذری بر اهداف، راهبردها و شیوه های تربیتی با الهام از سیره ی استاد علامه ی کرباسچیان و استاد روزبه(رحمهاالله) صفحه 63

1) آسیب پذیر بودن انسان در برابر نفس اماره و شیطان

ضرورت صیانت وقتی بیشتر رخ نمایان می کند که از آفات و خطرات تهدید کننده ی انسان، آگاهی دقیق پیدا کنیم. یکی از مهمّ ترین این آفات، نفس اماره است. نفس هر انسانی دائماً او را به بدی های رنگارنگ امر و توصیه می کند. این ترغیب دمادم می تواند زمینه ساز آلایش جدی وی شود. جالب است که حتی پیامبر معصوم الهی، حضرت یوسف (علیه السلام) خود را به شرطی از شر هوای نفس محفوظ می بیند که مرحمت الهی را به همراه داشته باشد:

وَ ما أُبَرِّّءُ نَفسی إنَّ النَّفسَ الَأمارَهٌ بِالسوءِ إلّا ما رَحِمَ رَبّی.(1)

من نفس خود را تبرئه نمی کنم. نفس، بسیار به بدی فرمان می دهد [و من می لغزم] مگر آن که پروردگارم [به من] رحم کند.

ابن نبی صدیق هرگز نفس خود را تبرئه نمی کند. همواره احتمال این را می دهد که نفس اماره پایش را بلغزاند. «اگر انسان به خود واگذاشته شود» احتمال این لغزش ها ضعیف نیست. انسان به خودی خود در برابر هواهای نفسانی بسیار آسیب پذیر است. اگر لطف و مرحمت حق، پشتیبان نباشد انسان در برابر نفس زمین خواهد خورد. لذا آگاهان راه، از شر نفس خود به خدا پناه می برند و از خدا در برابر آن یاری می طلبند؛ چنان که در دعای شریف ابوحمزه عرضه می داریم:

اَللَّْهُمَّ ... أعِنّی نَفسی بِما تُعینُ بِهِ الصّالِحینَ عَلیَْ أنفُسِهِم.(2)

خدایا!... مرا بر [مبارزه با] هوای نفسم یاری ده؛ به آنچه که صالحان را برای [غلبه بر] نفسشان یاری می دهی.

پناهندگی به خدا در قبال شیطان نیز لازم است. اگر پناه بخشی الهی نباشد انسان یقیناً فریب شیطان را می خورد و در برابر وی کم می آورد. به فرموده ی امیر مؤمنان (علیه السلام) زمین پوشیده از دامهای شیاطین است.(3) از طرف دیگر شیطان قسم یاد

1- یوسف/53.

2- اقبال الأعمال/75.

3- بحارالانوار/77/274.