تربیت آرمانی گذری بر اهداف، راهبردها و شیوه های تربیتی با الهام از سیره ی استاد علامه ی کرباسچیان و استاد روزبه(رحمهاالله) صفحه 65

اگر انسان بر شهوت شیطانی اش غالب شود عقلش بارور می شود، نور رحمانی اش درخشنده تر می گردد و افق های دورتری را برای وی روشن می کند. عقل بارور شده، انگیزه ی انسان را برای تقیّد به ارزش ها بالا می برد و از هلاکت ناشی از جهالت، پیشگیری می نماید. به فرموده ی امیرمؤمنان (علیه السلام):

مَن غَلَبَ شَهوَتَهُ ظَهَرَ عَقلُهُ.(1)

هر کس بر شهوتش غالب شود، عقلش ظاهر می گردد.

اما اگر امر به عکس شود اوّل بدبختی انسان است. وقتی در این پیکار، شهوت به پیروزی می رسد نفس، انسان را به اسارت می گیرد و از او بهره می کشد. در چنین شرایطی، انسان عنان شهوتش را خود به دست ندارد بلکه شهوت است که اختیاردار اوست. توجّه شود که در این جا ممکن است از انسان سلب اختیار نشود امّا عزم او برای سر باز زدن از شهوتش بسیار تضعیف می گردد و جرأت مخالفت با آن را از دست می دهد. چنین افرادی البته بسیارند چنان که امیرمؤمنان (علیه السلام) می فرمایند:

کَم مِن عَقلٍ أسیرٍ تَحتَ هَویً أمیرٍ.(2)

چه بسیار عقلی که در چنگ امیر هوی، اسیر است.

به کار رفتن تعبیر «امیر» در کنار «اسیر»، به زیبایی حکایتگر حالت این گونه انسان هاست. رفتار اینان حکایت از آن دارد که پادشاه زشت خوی شهوت بر مملکت وجودشان امارت می کند و مهمّ ترین مایه ی انسانیتشان را در چنگال ظلمت خود اسیر کرده است. نکته ی مهمّ این است که در این میانه، دو حالت بیشتر وجود ندارد یا عقل غالب است و یا مغلوب. اگر عقل غالب باشد شهوت تحت کنترلش درمی آید و مهار آن به دست ارزش ها می افتد. در غیر این صورت عقل، اسیر و در بند شهوت می شود و انسان از دریافت حقایق و هنجارها محروم می ماند. پس هر کس عنان شهوت خود را رها کند دیگر مالک عقل خود نیست.

1- غرر الحکم، ح842.

2- نهج البلاغه، حکمت211.