تربیت آرمانی گذری بر اهداف، راهبردها و شیوه های تربیتی با الهام از سیره ی استاد علامه ی کرباسچیان و استاد روزبه(رحمهاالله) صفحه 66

مَن لَم یَملِک شَهوَتَهُ لَم یَملِک عَقلَهُ.(1)

هر کس مالک شهوتش نباشد، مالک عقلش نیست.

در این میان باید به ویژگی مهمّ شهوت توجّه جدی داشت. هر انسانی به وجدان خود تصدیق می کند که سر برآوردن آتش شهوت، کاملاً بستگی به زمینه های شعله ور کردن آن دارد. شهوت به خودی خود شدید نیست و آن چه این غریزه را شدت می بخشد محرک های بیرونی و درونی هستند. اگر محرک ها نباشند شهوت رو به خفتگی می رود و سر بر نمی آورد.

در بحث از شهوت، در تقابل با عقلانیت، تفکیک میان «نیاز واقعی» و «نیاز کاذب» ضروری است. تمایلات نفسانی - که در درون انسان ها نهاده شده - یک نیاز طبیعی و غریزی است. هر انسانی طبیعتاً و براساس غریزه (در حدی متعارف) نیازمند ارضای شهواتی مثل خوردن یا شهوت جنسی می باشد. خداوند نیز راه ارضای حلال این نیازهای طبیعی را در حد نیاز بازگذارده است.

در مقابل، نیازهای کاذب، خواهش هایی هستند که انسان اولاً و به طور طبیعی و عادی نسبت به آن ها نیازی درنمی یابد. این نیازها حاصل تحریک محرک ها هستند. محرک ها می توانند «احساس» نیازی را در انسان برانگیزند. در چنین موقعیتی فرد، عطش شدید به رفع یک خواسته پیدا می کند در حالی که نسبت به آن، نیاز واقعی ندارد. می توان گفت: فردی که دارای نیاز کاذب است «احساس نیاز» می کند نه آن که واقعاً نیازمند باشد.

باقی ماندن نیازها در حد نیاز واقعی، یک شرط مهمّ دارد و آن این که نیازهای کاذب، زمینه ی بروز و ظهور در انسان پیدا نکنند. وقتی انسان راه چشم و دل خود را به روی محرک ها بست به همان مقدار مجاز، در چارچوب ارزش ها، مطالبات شهواتش را برآورده می کند. در برهه هایی ممکن است نسبت به فراتر از آن اساساً احساس نیاز هم نکند. البته نمی خواهین بگوییم که نفس انسان عقیم می شود و آتش شهوت کاملاً نابود می گردد. بلکه غرض اینست که «دغدغه» و «درگیری»، روح انسان

1- غررالحکم، ح695.