تربیت آرمانی گذری بر اهداف، راهبردها و شیوه های تربیتی با الهام از سیره ی استاد علامه ی کرباسچیان و استاد روزبه(رحمهاالله) صفحه 72

از آن به «تقوی» و «ورع» تعبیر می شود. «ورع» در حقیقت ضامن صیانت دین و ایمان است. چنان که امام صادق (علیه السلام) می فرمایند:

اِتَّقُوا اللهَ وَ صُونُوا دینَکُم بِالوَرَعِ.(1)

از خداوند پروا کنید و دین خود را با ورع، صیانت نمایید.

کمال «ورع» این است که فرد از نزدیک شدن به «محدوده ی حرام» پرهیز کند. چنین کسی نه تنها به حرام تن نمی دهد بلکه چند گام به حرام مانده، از آن دوری می نماید.

نکته ی مهمّ در بحث از ورع آن که: این ملکه ی شریف، طیف بردار است. به میزانی که احتیاط های شرعی و عقلی فرد افزایش می یابد به همان میزان ورع از شدت یافته است. حدّاقل ورع این است که انسان از حرام های قطعی اجتناب کند. امّا حد بالاتر آن این است که انسان در برابر امور مشتبه نیز اهل احتیاز شود و در برابرشان توقف نماید.(2) چنین کسی به فرموده ی رسول اکرم (صَلیَّ اللهُ عَلَیه و آله و سَلَم) در زمره ی «متقین» قرار می گیرد. ایشان در وصیت خود به جناب ابوذر می فرمایند:

ای ابوذر! متقین کسانی هستند که ملاحظه ی خداوند عزوجل را در چیزهایی می کنندکه [معمولاً] از آن ها اجتناب نمی شود به خاطر ترسشان از افتادن در مورد مشکوک (که احتمال حرام بودن آن وجود دارد).(3)

افرادی که پا در طریق ورع می گذارند در واقع از وقوع در معصیت، «پیش گیری» کرده اند. به هر میزان که فرد به این مشی عاقلانه عمل نکند و بی محابا باشد احتمال افتادنش در گناه و احتمال فساد ایمانش بالاتر خواهد رفت. تأکید ما بر این است که «ورع» و «تقوی» بر پایه ی «اجتناب»(4) و «کف نفس»(5) بنا می شوند. فردی که در این فضا

1- الکافی/2/76.

2- چنان که امام هادی (علیه السلام) می فرمایند: أورعُ النّاسِ مَن وَقَفَ عِندَ الشُّبهَهِ. باورع ترین مردم کسی است که نزد امور مشتبه توقف می کند. (تحف العقول/489)

3- بحارالانوار/77/88 به نقل از مکارم الاخلاق.

4- چنان که امام صادق (علیه السلام) در وصف فرد عاقل می فرمایند: «پس با نور قلبش [آتش] آن چه را که دو چشمش از [مظاهر] دوستی دنیا می بیند، فرو می نشاند، در نتیجه حرام دنیا را پلید می یابد و از شبهات آن هم دوری می جوید. (الکافی/2/136)

5- پیامبر اکرم (صَلیَّ اللهُ عَلَیه و آله و سَلَم) می فرمایند: «کُفَّ عَن محارِمِ اللهِ تَکُن أورَعَ النّاسِ.» خود را از حرام های خدا بازدار تا از باورع ترین مردم باشی. (امالی طوسی/120)