تربیت آرمانی گذری بر اهداف، راهبردها و شیوه های تربیتی با الهام از سیره ی استاد علامه ی کرباسچیان و استاد روزبه(رحمهاالله) صفحه 87

ظریف خود داشته باشد. در این مسیر تلفیقی از «نظارت مستقیم» و «نظارت غیرمستقیم» لازم است. در نظارت مستقیم متربّی می داند که تحت کنترل مربّی خود است و در نظارت غیرمستقیم این آگاهی وجود ندارد. اگر صرفاً به نوع نخست نظارت اکتفا شود در سنین بالاتر اعتماد متقابل میان مربّی و متربّی از بین می رود. اگر متربّی احساس کند مربّی اش به وی اعتماد ندارد روی به ظاهر سازی و دورویی می آورد و عنصر خویشتن داری در وی درونی نمی شود. این به ضرر نهادینه شدن ارزش ها در اوست. امّا در عین حال نباید متربّی، خود را رها از هرگونه نظارتی احساس کند چون حیا از مربّی، خود عامل مؤثری برای در امان ماندن وی از بسیاری انحراف هاست.

نکته ی دیگر این که نظارت بر متربّی باید نظارتی همه جانبه باشد. کنترل رفت و آمدها، شناخت نسبت به رفقا، حساسیت نسبت به تنهایی ها، توجّه به ارتباط ها و کمیت و کیفیت آن ها، همه و همه باید تحت نظارت مربّی ارزش مدار باشند.

البته تاکید داریم که این نظارت باید در فضایی کاملاً مسالمت آمیز و دوستانه اعمال شود. اگر مربّی بتواند اولاً با متربّی خود «رفاقت» کند و ثانیاً برای او نسبت به خود اعتماد ایجاد نماید، نظارتش بر متربّی آسان تر و عمیق تر اعمال خواهد شد. در فضای دوستانه و آکنده از اعتماد، متربّی راه را باز می بیند که با مربّی خود سخن بگوید و حرف دلش را با او بزند. وقتی متربّی سفره ی دلش را پیش مربّی باز می کند او می تواند با فراست خود، از سخنان متربّی اش سر نخ های لازم برای اقدامات تربیتی را به دست آورد. در این حالت در واقع متربّی یکی از منابع اطّلاعاتی خواهد شد که از خود به مربّی اش گزارش می دهد. همین امر، راه نظارت بر او را بسیار هموار می کند و صیانت از او را تسهیل می نماید.

6) یک آفت کمتر، بهتر

صیانت کاری می کند که متربّی از بسیاری آفات خطرآفرین دنیای امروز مصون بماند. به همان اندازه که از مسیر تربیت آفت زدایی شده باشد امکان کاشت بیشتر ارزش ها وجود دارد. این دو فرایند می توانند همزمان با یکدیگر پیش بروند و البته اولی زمینه ساز دومی تلقی می شود چون حضور ضد ارزش ها مانع رشد ارزش هاست. بنابراین باید آن ها را کنار بزنیم تا بتوانیم فرایند رشد ارزش ها را شکل دهیم.

پس اگر هدف تربیت، نهادینه سازی ارزش ها باشد اولاً باید یک محیط تربیتی نسبتاً بی آفت - یا حداقل کم آفت - را شکل دهد. بدون این مقدمه، ثمردهی تربیت آرمانی، توقعی گزاف است.

لازمه ی صیانت، «ساخت یک دنیای کم آفت در دنیای پر آفت امروز» است. تاثیرگذاری بر دنیای کلان امروز از توان ما بیرون است(1) لذا در سایه ی این محیط بزرگ باید محیطی کوچک تر برای متربّی ساخت. روشن است که در محیط صیانت شده، محدودیت ها افزون تر است. امّا مهمّ این است که می توانیم با وجود این محدودیت به هدف طلایی تربیت آرمانی دست یابیم. حالت ایده آل آن است که محیط کلان جامعه با همین هنجارها هم گام شوند ولی اکنون که این امکان به این سادگی ها فراهم نمی شود ناچاریم چنین شیوه ای را پیش بگیریم تا محیط کاشت ارزش ها مصونیت یابد و به طور نسبی عاری از آفت باشد.

البته ساخت این جامعه ی کوچک در بستر جامعه ی بزرگ، یک محدودیت مهمّ برای صیانت ایجاد می کند و آن «نسبیت» صیانت است. حالت ایده آل تربیت این است که محیط متربّی به طور کلی عاری از آفت ها باشد ولی لزوم تعامل با جامعه ی بزرگ، این صیانت مطلق را امکان ناپذیر و غیرعملی می کند. به این ترتیب سیاست صیانتی تربیت آرمانی این خواهد بود که تا حد امکان، از طرح شدن آفات برای متربّی بکاهد. «یک آفت کمتر، بهتر» استراتژی صیانتی تربیت آرمانی در عصر حاضر است.

1- فعلاً ما در مقام ارائه ی راه کار برای اصلاح تربیتی کل جامعه - در حد کلان - نیستیم. این مقام، بحث جامع دیگری می طلبد.