تربیت آرمانی گذری بر اهداف، راهبردها و شیوه های تربیتی با الهام از سیره ی استاد علامه ی کرباسچیان و استاد روزبه(رحمهاالله) صفحه 98
- پیشگفتار 1
- تقدیم به 1
- مقدمه 2
- لزوم محافظت خود و اطرافیان عذاب الهی 2
- حساسیت مضاعف وظیفه ی تربیت در ایام غیبت 5
- فصل اول: حقوق فرزندان 10
- مقدمه 10
- بخش اول: اهداف و تعریف تربیت 10
- 1) برخی از حقوق فرزندان 11
- 1-1) آموزش اخلاق، احکام و اعتقادات 11
- برخی حقوق فرزندان پسر 13
- اشاره 15
- 3-1) برخی حقوق فرزندان دختر 15
- 1-3-1) حق ساکن نکردن دختر در طبقات بالای منزل 15
- 2-3-1) حق ازدواج به موقع 16
- فصل دوم: تعلیم الهی والدین به فرزندان 20
- مقدمه 20
- 1) قرآن و اصول عقاید 21
- 2) تولی و تبری؛ لازمه ی ولایت 24
- اشاره 25
- 3) آموزش احکام 25
- اشاره 26
- 1-3) احکام عبادات 26
- 1-1-3) آموزش بسم الله الرّحمن الرَّحیم 26
- 2-1-3) اهتمام به نماز فرزندان 28
- 3-1-3) تسبیحات حضرت زهرا (علیهاالسلام) 33
- 2-3) احکام معاملات 33
- اشاره 34
- 4) اخلاق 34
- 1-4) اخلاق اجتماعی 37
- * صداقت و امانت داری 37
- * تواضع 38
- * احسان به بدهکار 39
- * احترام به والدین 39
- * حسن خلق 40
- * وفای به عهد 41
- 2-4) اخلاق فردی 42
- * شرح صدر 42
- * صبر و شکر 42
- * زهد 43
- * قناعت 44
- * دوری از حسد 45
- * بغض دنیا 45
- * خوف و رجا 46
- فصل سوم: تربیت: نهادینه سازی ارزش ها 47
- مقدمه 47
- 1) تشریح مختصات نهادینه سازی 47
- 1-1) نهادینه ساختن: مستقر کردن 47
- 2-1) طیف بردار بودن نهادینگی 49
- اشاره 49
- 1-2-1) سقف نهادینه شدن 50
- 2-2-1) کف (حدّاقل) نهادینه شدن 52
- بخش دوم: «صیانت» و «فضاسازی» دو راهبرد اصلی تربیت 55
- مقدمه 55
- 2) شتاب باید! 60
- اشاره 62
- فصل دوم: صیانت نفس متربّی 62
- 1) آسیب پذیر بودن انسان در برابر نفس اماره و شیطان 63
- 2) شهوت: مهمّ ترین حجاب عقل 64
- 3) تقوا (پرهیز): مهمّ ترین شاخصه ی صیانت 70
- 4) مراحل تنربیتی اعمال تقوی 73
- اشاره 73
- 1-4) مرحله ی اول: صیانت بیرونی 73
- 2-4) مرحله ی دوم: صیانت درونی 74
- 3-4) نقش آفرینی عنصر «صیانت» و «تقوا» در همه ی مراحل یاد شده 75
- اشاره 76
- 5) مهمّ ترین عوامل تأثیرگذار در صیانت 76
- 1-5) سنّ متربّی 77
- 2-5) میزان حساسیت متربّی در برابر تحریک ها 78
- 3-5) جنس متربّی 79
- الف) فتنه ی نخست در سوره ی یوسف: عشق توجیه پذیر 80
- ب) فتنه ی دوم در سوره ی یوسف: عشق خوش سرانجام! 82
- ج) آموزش نداده سوره ی یوسف به بانوان: توصیه ای عفیفانه و دلسوزانه 84
- د) آموزش سوره ی نور و رویکردهای تقوا محور 84
- 1-4-5) نیاز به صیانت و نفی ناپذیری آن 85
- 4-5) نظارت: ضامن تداوم صیانت 85
- 2-4-5) نظارت و برخی شیوه های آن 86
- 6) یک آفت کمتر، بهتر 87
- الف) محیط باز 88
- 7) تربیت در محیط باز، تربیت در محیط بسته 88
- اشاره 88
- ب) محیط بسته 89
- 8) تربیت در محیط بسته: تربیت گلخانه ای؟ 90
- اشاره 90
- 1-8) «تربیت گلخانه ای» به معنای «نازپرورده کردن متربّی» 90
- 2-8) تربیت گلخانه ای به معنای «صیانت در عین مقاوم سازی» 92
- اشاره 92
- 1-2-8) شرایط آفات و لزوم تناسب آن ها با مقاومت متربّی 94
- 2-2-8) مقاومت: «صیانت درونی» 96
- 3-2-8) قابل جمع نبودن واکسیناسیون با آلوده کردن متربّی 96
- 4-2-8) تحقّق مقاومت عقلانی پس از بلوغ عقلی 99
- 5-2-8) جمع بندی 100
- اشاره 101
- 3-8) علامه ی علوی و «صیانت در عین مقاوم سازی» 101
- 1-3-8) گزینش دقیق دانش آموزان 102
- 2-3-8) گزینش و نظارت دقیق بر معلّمان 103
- 3-3-8) علّامه و صیانت های ریزبینانه 104
- اشاره 105
- 9) پاسخ به چند پرسش پیرامون صیانت 105
- 1-9) محیط های صیانت نشده: باعث کاهش لغزش های فاحش؟ 106
- 2-9) صیانت: تحدید آزادی متربّی؟ 108
- 3-9) تجربه و کاهش خطا 111
- 4-9) صیانت: مایه ی انزوا؟ 115
- 5-9) عقده و فشار: حاصل صیانت؟ 120
- 1) ترسیم مختصات فضاسازی 124
- مقدمه 124
- فصل سوم: فضاسازی دومین راهبرد تربیت عقلانی 124
- اشاره 125
- 2) ارکان فضاسازی 125
- 1-2) رکن نخست: شناخت 125
- اشاره 125
- 1-1-2) شکل شناخت در «کف و سقف نهادینگی ارزش ها» 126
- 2-1-2) فرایند اعطای بینش 127
- 2-2) رکن دوم: عاطفه و احساس 129
- 3-2) رکن سوم: قانون و چارچوب 133
- 1-3-2) قوانین و خط قرمزها 133
- 2-3-2) اصل «حفظ ارتباط» در کنار «رعایت ظرفیت روحی متربّی» 136
- 1-3) بعد اعتقادی 137
- 3) نمونه هایی از فضاسازی در دو بعد اعتقادی و رفتاری 137
- اشاره 137
- 2-3) بعد رفتاری 139
- فصل اوّل: ده روش نخست 143
- مقدمه 143
- 1) جایگزین سازی اشتغالات مثبت 144
- 1-1) بی کاری و به خطر افتادن صیانت 144
- 2-1) اشتغال مثبت و فضاسازی 145
- 2) همدلی و هم زبانی 147
- 1-2) مختصات همدلی و همزبانی 147
- 2-2) گفتگوهای غیررسمی و نتایج صیانتی 148
- 3-2) گفتگوهای غیررسمی و فضاسازی 150
- 3) وقت گذاری ویژه 151
- 1-3) اثر وقت گذاری ویژه در فضاسازی 151
- 2-3) تاکید مربّی علوی بر وقت گذاری ویژه 154
- 1-4) نظارت و حیاانگیزی 156
- 4) مصاحبت و نظارت 156
- 2-4) زیان های محیط رها از نظارت 157
- 5) ابهت و حرمت 160
- 6) ارزیابی و محاسبه 161
- 7) عکس العمل رازدارانه در برابر خطا 163
- 1-7) آگاهی در عین اعتماد 163
- 2-7) عکس العمل طبیب گونه 164
- 1-8) تعریف تشویق و تنبیه 165
- 8) تنبیه و تشویق 165
- اشاره 165
- 2-8) مراتب تشویق و تنبیه با توجّه به میزان عقلانیت متربّی 167
- 3-8) رعایت تدریج در تشویق و تنبیه 170
- 5-8) تشویق و تنبیه و شکار لحظه ها 171
- 4-8) نقش رابطه ی مربّی و متربّی در تاثیرگذاری تشویق و تنبیه 171
- 9) تکرار و تمرین 172
- 10) ایجاد رقابت مثبت در پای بندی به ارزش ها 173
- فصل دوم: ده روش دوم 175
- 1-11) ضرورت خودساختگی مربّی 175
- بخش سوم: شیوه های تربیتی راهبردهای صیانت و فضاسازی 175
- 11) تقیّد مربّی به ارزش ها و خودساختگی او 175
- 2-11) جایگاه خودساختگی مربّی در تربیت آرمانی 176
- 3-11) خودساختگی مربّی علوی 177
- 12) تحسین ارزش ها، تقبیح ضد ارزش ها 178
- 1-12) شیوه های مؤثر تحسین ارزش و تقبیح ضدارزش 178
- 2-12) مبالغه و تاثیر دو چندان تحسین و تقبیح 180
- 13) خوف و رجاء 182
- 14) هویت بخشی از طریق ایجاد احساس تعلق به گروه 183
- 15) ملازمت و اشراف 188
- 1-15) اصل حفظ ارتباط 188
- 2-15) زوایای حفظ ارتباط در طوفان مشکلات 189
- اشاره 191
- 16) مدیریت بحران در فرض نیاز به درمان 191
- الف) نحوه برخورد با نیاز کاذب مشروع 191
- ب) نحوه برخورد با نیاز کاذب نامشروع 192
- 17) آموزش مستقیم 194
- 18) واکسیناسیون 197
- 19) تکریم نفس 198
- 20) توسل و التجا به اهل بیت (علیهم السلام) 203
- فصل سوم: روش فعال در تربیت آرمانی 206
- اشاره 206
- 1) ماهیت روش فعال 206
- 1-3) استدلال عقلی بر لزوم تعبد 209
- 2) عمق و دوام آموخته: دو فایده ی مده ی روش فعال 209
- 3) شرایط اجرای روش فعال در حوزه ی ارزش ها 209
- 2-3) تقیّد به همگرایی 210
- 3-3) لزوم پیش گیری از نقض غرض 211
- 1-4) تحلیل جلسه ی اوّل کلاس اخلاق مرحوم استاد علّامه (رحمه الله) 214
- 4) نمونه ی استفاده از روش فعال در درس اخلاق مرحوم علّامه کرباسچیان(رحمه الله) 214
- 2-4) تحلیل جلسه ی دوم کلاس اخلاق مرحوم استاد علّامه 217
- بخش چهارم: آموزه های وحی برای سه مقطع مهمّ تربیتی 221
- الف) ترسیم فضای کلی مقاطع سه گانه ی تربیت عقلانی 221
- مقدمه 221
- ب) متن و ترجمه ی روایات سه مقطع تربیتی 222
- فصل اول: هفت سال اوّل 225
- 1) معنای «سید بودن» متربّی در 7 سال نخست 225
- اشاره 225
- 2) راه کارهایی برای حفظ رضایت کودک در چارچوب ارزش ها 229
- صیانت 229
- استدلال 229
- تلقین و فضاسازی 230
- 3) معنای «یربی الصبی» و «دَع ابنَک یَلعَب» 232
- 1-4) توصیه های عبادی 233
- 4) توصیه های عبادی - صیالنتی در هفت سال نخست 233
- 2-4) توصیه های صیانتی 237
- فصل دوم: هفت سال دوم 244
- اشاره 244
- 1) تحلیل تربیتی «عبد و خادم» بودن متربّی و تشریح فرایند «القا و تلقین» 244
- 2) تحلیل تربیتی «ادب آموزی» در هفت سال دوم 247
- اشاره 247
- 1-1-2) مظاهر و موقعیت ها 249
- 1-2) معنا و قلمرو ادب 249
- اشاره 249
- 2-1-2) تاثیر و تاثر دریافت های بنیادین و مظاهر ادب 250
- الف) آداب: ناشی از تصدیق حق و شان 250
- ب) رابطه ی فهم درونی و تجلیات مختلف ادب 251
- ج) زمینه سازی رعایت برخی آداب برای آداب دیگر 252
- اشاره 253
- 2-2) رابطه ی ادب با عناصر بنیادین شناخت 253
- 1-2-2) ادب بر مبنای معرفت عقلانی 253
- الف) عقل: ریشه ی آداب 253
- ب) ادب اکتسابی ثمره ی عقل وهبی 256
- 2-2-2) ادب بر مبنای معرفت وحیانی 259
- 3-2) دشواری تقیّد به آداب و لزوم تدبیر برای ایجاد و پای بندی به آنها 262
- 4-2) آموزش آداب بندگی در هفت سال دوم 265
- 3) تعلیم کتاب 267
- فصل سوم: هفت سال سوم 269
- اشاره 269
- 1) «ملازمت و ضمیمه سازی» 269
- اشاره 274
- 1-2) استقلال طلبی متربّی در هفت سال سوم 274
- 2-2) دوست یا دشمن! 274
- 2) استخدام و وزارت 274
- 3-2) مشورت با متربّی 277
- 4-2) مسئولیت های فردی، خانوادگی و اجتماعی 281
- 6-2) واکسیناسیون 282
- 5-2) فراگیری حلال و حرام 282
- 7-2) دشواری تغییر و تحول در متربّی: پس از پایان مقاطع 288
- حسن ختام 290
- الف) لزوم توسل مربّیان و متربّیان به ساحت قدس اهل بیت (علیهم السلام) 290
- ب) اخلاص و تقوا رمز ثمرات و برکات علامه علوی 291
- کتب 295
- فهرست منابع 295
- جزوات و سایت ها 298
عنصر تدین وی بهره بگیریم و شدید بودن این گناه را برای وی وجدانی کنیم، یا آن که ضررهای جسمانی این گناه را برای وی یادآور شویم. یا تاثیر سوء این گناه در آینده ی وی را به او برسانیم. نه این که به او مجوز آلوده شدن دهیم!
البته در عین تذکر به ضررهای این کار باید متربّی را متوجه کرد که حرام بودن این عمل لزوماً به دلیل ضررهای جسمانی آن نیست. حتی اگر روزی - به فرض - ثابت شود که این عمل برای جسم مفید است، باز هم حرام بودن آن به قوت خود باقی است. به هر طریق اصل تعبد در قبال احکام شرع باید برای متربّی جا بیفتد. اینگونه صرف «نفع یا ضرر» یک عمل را ملاک مجاز یا ممنوع بودن آن نمی شناسد.
اعطای مجوز، در واقع واکسیناسیون نیست چون مربّی با دست خود متربّی اش را به وسط لجنزار پرتاب می کند. این نوع نقض غرض است، مقاوم سازی نیست بلکه یاری دادن به انهدام بنای تربیتی است. نوجوانی که تا به حال در معرض آفات شهوت جنسی نبوده است به بهانه ی مقاوم سالزی یک باره با زشت ترین مظاهر آن روبه رو شود؟ مزه ی آن را بچشد و مضرات آن را هم نفهمد؟ ارتکاب آن را طبیعی و عادی تلقی کند و واهمه ی چندانی هم از تکرار آن نداشته باشد؟ آیا این همه او را - که در سن خامی و غلبه ی شهوت بر عقلانیت است - به ادامه دادن این گناه تشویق نمی کند؟! آیا این راه مقاوم ساختن اوست؟!(1)
این مثال را ارائه کردیم تا خاطر نشان کنیم خود فرایند مقاوم سازی نیز باید در چارچوب ارزش ها صورت گیرد. به این بهانه که «بالاخره متربّی با این خطرات مواجه می شود» خطاست اگر وی را به دامان خطر بیندازیم. این خطری است که نوجوان، خطر بودنش را احساس نمی کند بلکه جذب زرق و برق و لذّت پوچ و ظاهری آن می شود.
1- شگفت آنکه در روزگار ما دیده می شود برخی روان پزشکان یا روان شناسان مسلمان با سهل انگاری نسبت به زشتی این معصیت، اندر فواید آن سخن می گویند و بر همین اساس آن را به برخی مراجعان خود توصیه می کنند!