دائره المعارف طهور: ادب و اخلاق صفحه 1296

ب: شجاعت و شهامت ذاتی و اکتسابی سبب می شود که انسان واقعیت ها را بگوید.

ج: پاک بودن حساب و نداشتن نکته ضعف سبب می شود که انسان گرایش به راستی پیدا کند، در حالی که آلودگان برای پوشانیدن عیوب خود به سراغ دروغ می روند.

د: از همه مهمتر ایمان به خدا و روز جزا و برخورداری از تقوای الهی عامل اصلی صدق و راستی است. به همین دلیل در حدیث معروفی که در نهج البلاغه آمده است می خوانیم: «الایمان ان تؤثر الصدق حیث یضرک علی الکذب حیث ینفعک؛ نشانه ایمان آن است که راستگویی را در آنجا که به تو زیان می رساند به دروغ در آنجا که سود دارد مقدم داری». و رد نقطه مقابل در قرآن کریم می خوانیم: «انما یفتری الکذب الذین لا یؤمنون بایات الله و اولئک هم الکاذبون؛ تنها کسانی مطالب دروغ را به خدا می بندند که ایمان به آیات خدا ندارند و دروغگویان واقعی آنها هستند» (نحل/ 105). همچنین در روایتی از امام باقر (ع) می خوانیم: «جانبوا الکذب فان الکذب مجانب الایمان؛ از دروغ کناره گیری کنید، چرا که دروغ از ایمان جدا است».

اما چرا ضعف ایمان موجب دروغ گفتن است؟ برای پاسخ به این سؤال، مناسب است به انگیزه های دروغ گفتن توجه کنیم. دروغگو یا برای جلب سود و لذت و یا برای دفع ضرر و خطر دروغ می گوید. اگر کسی به خداوند ایمان داشته باشد و دیگران را در رساندن سود و زیان مستقل نداند، برای جلب توجه و رضایت دیگران، مرتکب دروغ نمی شود. بنابراین کسی که به انگیزه گریختن از زیانی و یا رسیدن به سودی به دیگری دروغ می گوید، گویی آن دیگری را در رساندن سود و دور کردن زیان مستقل دانسته است، و اراده و قدرت او را در کنار اراده و قدرت خداوند قرار داده است. ولی مومن به علم و قدرت خداوند و وعده های او اعتماد کافی داشته باشد هرگز برای رسیدن به اموال دنیا یا تحصیل جاه و مقام، دروغ نمی گوید و موفقیت خود را در دروغ گویی نمی بیند. از فقر نمی ترسد، از پراکنده شدن مردم و بر باد رفتن نفوذ اجتماعی خود هراس ندارد و مقام و قدرت را از سوی خدا می داند و برای حفظ آن به دروغ متوسل نمی شود. و کاری را که پروردگارش گناه دانسته است مرتکب نمی شود. مؤمن هیچ سودی را به قیمت مخالفت با خدا نمی خواهد، و از هیچ زیانی به شیوه ای که خدا نمی پسندد نمی گریزد و رضایت خدا را بر سود و زیان خود مقدم می دارد.