دائره المعارف طهور: ادب و اخلاق صفحه 2644

امیرالمؤمنین (ع) نیز به تقابل اطاعت و عصیان و آثار متفاوت آنها اینگونه اشاره کرده اند: «ان الله سبحانه وضع الثواب علی طاعته والعقاب علی معصیته؛ خدای سبحان پاداش را در طاعت نهاده است و کیفر را برابر معصیت». پاداش و کیفر اثر کلی اطاعت و عصیان است؛ ولی چرا خداوند به اطاعت پاداش می دهد و به عصیان کیفر؛ مگر خداوند از عصیان بندگان زیان می بیند و یا از اطاعت آنان سودی می برد؟ پاسخ برای کسی که خدا و اوصاف او را بشناسد و بر مطلق بودن کمال او آگاه باشد روشن است. با وجود این در قرآن و روایات معصومین (ع) پاسخ این پرسش داده شده است: «ان احسنتم احسنتم لانفسکم وان أسأتم فلها؛ اگر نیکی کنید به خود نیکی کرده اید و اگر بدی کنید، به خود (بد نموده اید)» (اسراء/ 7). امام علی (ع) نیز فرمود: «فان الله سبحانه وتعالی خلق الخلق حین خلقهم غنیا من طاعتهم، آمنا من معصیتهم لانه لاتضره معصیه من عصاه و لاتنفعه طاعه من اطاعه؛ خدای سبحان و متعال آفریدگان را آفرید در حالی که از طاعتشان بی نیاز بود و از نافرمانی شان در امان، زیرا از نافرمانی گناهکار به او زیانی نمی رسد و از فرمانبرداری آن که فرمانش می برد سودی نمی برد».

با اختصاص پاداش به اعمال نیک و کیفر به اعمال بد، امکان حرکت بندگان به سوی کمال و پرهیز از گناه بیشتر خواهد بود و اشتیاق به عمل صالح افزون خواهد شد. امام علی (ع) فرق گذاردن میان نیکوکاران و گناهکاران را چنان مهم می دانند که سیاست حکومت اسلامی را بر همین اساس ترسیم می کنند و خطاب به مالک اشتر می فرمایند: «و لایکونن المحسن و المسیء عندک بمنزله سواء، فان فی ذلک تزهیدا لاهل الاحسان فی الاحسان و تدریبا لاهل الاساءه علی الاساءه؛ مبادا نیکوکار و بدکردار در نظرت برابر باشند، زیرا موجب کم شدن رغبت نیکوکار به نیکی است و بدکردار را به بدی وادار می کند». سود پاداش و کیفر خداوند نیز به بندگان می رسد، در صورتی که وعده پاداش و عذاب را باور کنند و از بیم کیفر ترک گناه کنند و به امید پاداش، طاعت پیشه کنند.