محرمات اسلام: (مجموعه ای از معارف اسلامی اعتقادی - فقهی - اخلاقی - تاریخی - اقتصادی) صفحه 150

1- ألثّانی: أن تکون إطاعه غیراللّه منهیّاً عنها، کإطاعه الشیطان و إطاعه کلّ من یأمر بمعصیه اللّه، و لا شک فی حرمه هذا القسم شرعاً، و قبحه عقلاً، بل قد تکون کفراً أو شرکاً، کما إذا امر بالشرک أو الکفر قال سبحانه: «یا اَیُّهاَالنبیّ اتَّقِ اللَّهَ وَ لا تُطِعِ الکَافِرِینَ و المُنافِقِینَ 33:1. فَاصبِر لِحُکمِ رَبِّکَ وَ لا تُطِع مِنْهُم آثمِاً أو کَفُوراً 76: 24. وَ إن جَاهَداکَ عَلی أن تُشرِک بِی ما لَیسَ لَکَ بِهِ عِلمٌ فَلا تُطِمْهُما 31:15».

2- ألثّالث: أن تکون إطاعه غیراللّه مجرّده لا أمربها من اللّه و لا نهی، و هی حینئذ تکون جائزه لا واجبه و لامحرمه.

3- الا ان قال: لا ینبغی الریب فی انّه لابد للمخلوق من أن یخضع و یتذلّل لخالقه، فإن ذلک ممّا حکم به العقل، و ندب إلیه الشرع. و أما الخضوع و التذلل للمخلوق فهو علی أقسام: أحدها: الخضوع لمخلوق من دون إضافه ذلک المخلوق إلی الله بإضافه خاصه و ذلک: کخضوع الولد لوالده، و الخادم لسیّده و المتعلّم لمعلّمه، و غیر ذلک من الخضوع المتداول بین الناس، و لا ینبغی الشک فی جواز هذا القسم مالم یرد فیه نهی کالسجود لغیر الله، بل جواز هذا القسم مقتضی الضروره، و لیس فیه أدنی شائبه للشرک، و قد قال عزّ من قائل:

4- واخفض لهما جناح الذل من

چیزی است که عقل و شرع آن را امضا نموده اند. اما خضوع و تذلّل در مقابل مخلوق اقسامی دارد:

1- خضوع در مقابل مخلوق به معنای تواضع نه به معنای پرستش، مانند خضوع و احترام به پدر و مادر و استاد و مولی که بین مردم متداول است و شکی در جواز آن نیست، جز مواردی که از آن نهی شده باشد، مانند خضوع به صورت سجده کردن مقابل پدر و مادر. ولی در غیر این صورت هرگونه احترام و خضوع در مقابل پدر و مادر و امثال آنها منعی ندارد بلکه خداوند در قرآن به پیامبر خودصلی الله علیه وآله نسبت به مؤمنین امر به تواضع نموده است و می فرماید: (واخفض جناحک لمن إتبعک من المؤمنین)، چنان که به فرزندان در مقابل پدر و مادر امر به تواضع نموده و می فرماید: (واخفض لهما جناح الذلّ من الرحمه).

آشکار است که خضوع در مقابل پدر و مادر به معنای پرستش آنان نیست و خداوند در یک آیه پرستش را مخصوص به خود قرار داده و احسان و احترام به پدر و مادر را نیز واجب نموده است: (وقضی ربّک أن لاتعبد و الاّ إیّاه و بالوالدین إحساناً) و هرگز خضوع مقابل پدر و مادر به معنای پرستش آنان نیست.

2- خضوع در مقابل مخلوق و ارتباط دادن او به خداوند از روی عقیده فاسد، مانند خضوع اهل ادیان فاسده در مقابل رؤسای خود و پنداشتن مقامی از پیش خود برای آنان نزد خداوند به ادله اربعه حرام و تشریع خواهد بود: (و من أظلم ممّن افتری علی اللَّه کذباً).

-1