شرح دعای مکارم الاخلاق صفحه 17

و نیز می فرماید :

(و نبلوکم بِالشَّر و الخیر فتنه و إلینا تُرجعون.)(1)

«و شما را با شرّ و خیر می آزماییم، و به سوی ما بازگردانده می شوید.» یعنی که آزمون توأمان به نعمت و نقمت در جهان، امری جاری است و انسان باید ظرفیّت برخورد در هر دو زمینه را در خویش به بار آورد. این هدف جز با تلاش وافر در درون و پرداختن به ملکات سازنده ی اخلاقی و تجلّی دادن آن در بیرون، امکان پذیر نخواهد بود.

واژه ی «فتنه» بیان دیگری از همان بلا و ابتلا است که پرداختن به آن نیز می تواند تا حدودی حوزه ی مطلب را روشن تر نماید. فتنه در لغت به معنی امتحان و فَتَنَ در اصل یعنی: گذاشتن طلا در آتش برای گرفتن ناخالصی ها و به دست آوردن طلای خالص. سه واژه ی فتنه، امتحان و اختبار، نظیر هم هستند.

قرآن مجید، اموال و اولاد را فتنه تلقّی کرده و می فرماید: (إنَّما أموالکم و أولادکم فتنه)(2)  این بدان جهت است که مشکلات ناشی از این دو عامل، می تواند نقش اساسی

در زمینه ی آزمون و نهایتآ تخلیص انسان _ در صورت سربلند بیرون آمدن از میدان آزمایش _ ایفا نماید. در بیان دیگر قرآن، از این افتنان به عنوان سنّت جاری الاهی یاد می شود، آن جا که می فرماید:

(أ حَسبَ النّاس أن یُترکُوا أن یَقُولُوا آمَنّا وَ هُم لایفتنون وَ لَقَدْ فَتنّا الَّذینَ مِن قَبلهم...)(3)

«آیا مردم پنداشتند که وقتی گفتند ایمان آوردیم، رها می شوند و آزموده نمی شوند؟ ما به راستی پیشینیان آنان را آزمودیم ...»

قرآن، گستره ی هستی و نعمت های دنیوی را موضوع این آزمون بر می شمارد :

(إنّا جَعلنا ما علی الاْرض زینهً لَها لنبلوهم أیّهم أحسَن عَملا.)(4)

«ما تمام آنچه را که بر روی زمین است، زینت آن قرار دادیم، تا آنها را بیازماییم که کردار کدام یک از آنها نیکوتر است.»

واژه ی بلا و مشتقّاتش در کلام امام علیه السلام فراوان به کار رفته است. دقّت در برخی از آن ها خالی از لطف نیست و بسیار آموزنده می باشد.

«مَن عَظِم صَغائر المصائب، ابتلاهُ الله بِکبارها.»(5)

«آن کس که مصائب کوچک را بزرگ بشمارد، خداوند او را به گرفتاری های بزرگتر مبتلا می نماید (می آزماید).»

یعنی انسان باید در خود، توان و تحمّل به بار آورد و از مواجهه با مصیبت و رنج، هراسی به خود راه ندهد. روشن

1- انبیاء (21): 35.
2- انفال (8): 28.
3- عنکبوت (29): 2.
4- کهف (18): 7.
5- نهج البلاغه، کلمات قصار، شماره ی 448.