- پیش گفتار 3
- 1. مفهوم شناسی 6
- الف) الگو 6
- اشاره 6
- اشاره 6
- ب) تقلید 6
- فصل اول: کلیات 6
- 2. ضرورت وجود الگوها 10
- 3. شرایط کلی الگوها 22
- 1. چگونگی اثرپذیری از الگوها 29
- فصل دوم: اثرگذاری الگوها 29
- اشاره 29
- 2. شرایط اثرگذاری الگوها 31
- اشاره 31
- الف) ضرورت آمیختگی تقلید با منطق و پرهیز از مقلدپروری بدون استدلال 32
- ب) نزدیکی و هماهنگی میان الگو و الگوپذیر 33
- ج) گونه گونی الگوها 34
- د) استمرار معرفی الگو 35
- ه) هماهنگی میان الگوها 36
- اشاره 36
- 3. گستره اثرگذاری الگوها 36
- الف) خانواده، اولین و مهم ترین الگوی تربیتی فرزندان 37
- اشاره 37
- الگوی دوم: پدر مهربان و آرام، مادر تندخو و مستبد 40
- الگوی اول: پدر تندخو و مستبد، مادر مهربان و آرام 40
- الگوی سوم: پدر تندخو و مستبد، مادر تندخو و مستبد 41
- الگوی چهارم: پدر مهربان و آرام، مادر مهربان و آرام 41
- ب) تلویزیون، الگوی برجسته یادگیری مشاهده ای 43
- فصل سوم: آسیب شناسی تقلید از الگوها 47
- اشاره 47
- 1. اشتباه در تشخیص مصداق کمال 48
- 2. اشتباه در تعیین مصداق اسوه کامل 49
- اشاره 50
- 3. اشتباه در محدوده شایستگی های الگوها 50
- الف) شخصیت گرایی 50
- ب) تقلید کورکورانه 54
- ج) پیروی از اکثریت 56
- د) تضاد و اصطکاک بین رفتار الگوها 60
- ه) لغزش الگوها 62
- و) ناهماهنگی میان گفتار و رفتار الگوها 64
- ز) وابستگی فکری به الگوها 65
- 1. راهکار بلندمدت 67
- اشاره 67
- فصل چهارم: راهکارهای مقابله با آفت های الگوها 67
- الف) نکوداشت الگوهای مطلوب و حذف الگوهای نامطلوب 69
- اشاره 69
- 2. راهکارهای کوتاه مدت 69
- ب) بهره گیری شایسته از عواطف مردم 75
- اشاره 79
- فصل پنجم: همراه با برنامه سازان 79
- پیشنهادهای برنامه سازی 81
- پرسش های مردمی 83
- پرسش های کارشناسی 84
- معرفی برخی منابع درباره الگوها 85
- کتاب 86
- اشاره 86
- کتاب نامه 86
- نشریه 89
2. ضرورت وجود الگوها
2. ضرورت وجود الگوها
از نظر تاریخی، گابریل تارد، بیش از دیگر اندیشمندان، مفهوم تقلید را در زمینه روان شناسی اجتماعی به کار برده است. به باور وی، «تقلید، یک واقعه اجتماعی اساسی است و قوانینی وجود دارد که طبیعت و اثر تقلید را تشریح و توصیف می کنند. تحول اجتماعی نیز از این نظر ممکن است که افراد از آنچه تازه و خیره کننده است، تقلید کنند؛ یعنی جامعه بدون تقلید قابل تصور نیست».(1)
جامعه بدون تقلید از این نظر قابل تصور نیست که افراد جامعه نیازمندی هایی دارند که برای برآوردن بخش زیادی از آنها باید به کارشناسان رشته های گوناگون روی آورند. بدیهی است هیچ یک از انسان ها نمی توانند در همه رشته ها به تخصص و مهارت دست یابند و از تقلید بی نیاز شوند. علامه طباطبایی رحمه الله با توجه به ضرورت و نیاز زندگی اجتماعی به تقلید و پیروی انسان های نامتخصص از کارشناسان می گوید: «کسی که می پندارد در زندگی خود زیر بار تقلید نرفته و نخواهد رفت، با یک پندار دروغین و خنده دار، خود را فریب می دهد».(2)
اکنون پرسش مهم این است که چرا انسان به تقلید و الگوپذیری نیازمند است؟ چرا جوانان بیش از دیگران چنین نیازی را احساس می کنند؟ نخستین پاسخی که به نظر می رسد، این است که ویژگی کمال گرایی آدمی، او را از درون به حرکت وا می دارد تا خود را به کسانی که مظهر کمال اخلاقی هستند، نزدیک و صفات آنها را
1- روان شناسی اجتماعی، ج 2، ص 494.
2- سید محمدحسین طباطبایی رحمه الله، مقاله «اجتهاد و تقلید در اسلام و شیعه» در کتاب مرجعیت و روحانیت، ص 20. شبیه این تعبیر را علامه در تفسیر المیزان نیز دارد: «استحال ان یوجد فرد من الانسان من غیر اتّباع و من ادّعی خلاف ذلک او ظن من نفسه انّه غیر مقلّد فی حیوته فقد سفه نفسه». المیزان فی تفسیر القرآن، ج 1، ص 212.