خبر و اخلاق خبرنگاری صفحه 47

موارد، انتصابی اند. خطر این عامل، از سانسور مستقیم بیشتر است؛ زیرا ظاهراً حکومت را آزادی خواه و مدافع آزادی مطبوعات قلمداد می کند، ولی در عمل، تأثیر منفی آن بر عملکرد مطبوعات، از سانسور مستقیم بیشتر است.(1)

2. سانسور و خودسانسوری

سانسور، معنا، دامنه و کاربردهای بسیار وسیعی دارد. پیشینه تاریخی آن، گواه یکی از کهن ترین کشاکش ها میان دو گروه از افرادی است که همواره وجود داشته اند؛ افرادی که حرف هایی برای گفتن دارند و افرادی که آن حرف ها را موافق مصالح خود نمی دانند.

مقصود از سانسور، اعمال نظر در جریان خبررسانی به منظور جلوگیری از انتشار اخباری است که ممکن است برای مردم مفید باشد، ولی برای کسی که این اعمال نظر را انجام می دهد، مفید نیست.(2)

سانسور را به دو دسته اصلی تقسیم کرده اند: سانسور قانونی و سانسور غیر قانونی. در سانسور قانونی، اعمال سانسور با اجازه قانون انجام می گیرد و گاه کاملاً آشکار، گاه نیمه آشکار یا پنهانی است. در سانسور قانونی، معمولاً دستگاه ها یا نهادهای دولتی، عمل سانسور را انجام می دهند. نمونه برجسته آن، سانسورهای زمان جنگ است که گاه کاملاً رسمی، آشکار و بدون تعارف و پرده پوشی انجام می گیرد؛ زیرا مصالح جنگ اقتضا می کند دشمن نتواند از اطلاعات سودمند سوء استفاده کند.