گزیده معراج السعاده صفحه 10

(اسراء/70). پس باید بدانی چه کسی؟ از کجا آمده ای؟ و به کجا خواهی رفت؟ برای چه تو را آفریده اند؟ باید بدانی که سعادت تو در چیست؟ باید صفات خوب و ملکوتی خود را از صفات زشت و حیوانی خود بازشناسی و بدانی که کدام یک از این صفات شایسته حقیقت توست؟ قدم اول همین است که خود را بشناسی و به حقیقت خود پی بری تا بسوی منزل مقصود گام برداری.

2. در کیفیت شناختن خود

اگر بخواهی خود را بشناسی باید بدانی که هر کس را از دو چیز آفریده اند: یکی تن که مرکّب است از عناصر و امور ظاهری مانند گوشت، پوست، استخوان و رگ و پی. اینها مربوط به عالم جسمانی است و می توان آنها را با چشم دید. دیگری نفس است که آن را روح، جان، عقل و دل نیز می گویند و آن گوهری است از عالم ملکوت؛ از جنس فرشتگان و مجرّدات و جدا از عالم جسمانی و مادّه که خداوند بزرگ به قدرت خود رابطه ای بین آن و عالم جسمانی بر قرار کرده و آن را با علاقه ای مقیّد به بدن خاکی نموده است تا مدّت معیّن که اجل فرا می رسد و بین جسم و نفس جدایی می افتد و نفس به عالم اصلی خود بر می گردد. شناختن بدن که با چشم دیده می شود و با حواس حسّ می شود؛ آسان است.

امّا شناخت نفس و روح که از مجرّدات و چیزهای نامحسوس است و برای مدّتی به جسم تعلّق یافته است و از آن جدا خواهد شد، در این عالم ممکن نیست؛ مگر برای کسی که نفس خود را به حدّ کمال برساند و علاقه او به بدن کم شود؛ دور نیست که تا حدّی به معرفت نفس دست یابد.