گزیده معراج السعاده صفحه 11

3. آدمی از جنس عالم جسمانی نیست

اگر انسان صفحه دل را از غبار عالم طبیعت و علاقه های مادّی و شهوات حیوانی پاک کند؛ و گاهگاهی درِ دل را بر روی اغیار نابکار ببندد و با محبوب حقیقی یعنی خداوند مهربان، خلوتی نماید و با حضور قلب به مناجات حضرت آفریدگار بپردازد؛ برای او حالت نورانی حاصل می شود که به سبب آن یقین می کند که ذات و گوهر وجود او از این عالم جسمانی نیست، بلکه از عالمی دیگر است.

راه دیگر، عالم خواب است که در خواب راه حواس بسته می شود و بدن از حرکت باز می ماند؛ در این حالت اگر نفس و روح را صفایی باشد؛ در اطراف و آفاق عالم سیر می کند و حتی امور آینده را می بیند و می شناسد و از آنها خبر می دهد.

راهی دیگر آن که آدمی را قوّت معرفت همه علمها و صنعتهاست و به وسیله آنها به حقیقت اشیاء و امور پی می برد. گاه چنان این حقایق بر او روشن می شود که نمی داند از کجا و چه سان بر روح و قلب او وارد شده اند؟! گاه در یک لحظه فکر او از شرق به غرب و از عالم خاک به عالم بالا پرواز می کند و به امور فراوانی معرفت پیدا می نماید.

4. حقیقت آدمی نفس اوست

دانستیم که هر آدمی مرکّب است از نفس و بدن؛ امّا حقیقت انسان همان نفس - که به آن نفس ناطقه هم می گویند - می باشد که امور معقول را درک می کند، می اندیشد و خوبی و بدی را از هم تشخیص می دهد و با آن سخن می گوید. سایر حیوانات از این امتیاز محروم اند. بدن، امری است عاریتی و موقّتی که در حکم مرکبی است برای روح و جان که بر آن سوار است و به او فرمان می دهد. نفس به بدن تعلّق گرفته است تا در راه معنوّیت نمودی کند و کمالاتی بیندوزد و بعد به