گزیده معراج السعاده صفحه 119

کسی باید از داور اندیشناک

نه از رفع دیوان و زجر و هلاک

باید فرمانروا پیوسته از خبرگزاران دانا و دیندار و دلسوز، تجسّس احوال مردم کند و لحظه ای از حال آنها بی خبر نماند. همیشه سخن مظلومان را - بی مانع و رادع - بشنود و بداند که وجود متظلّمان نشانه امیدی است که به دادخواهی حاکم بسته اند و از او - که مانند طبیبی دانا و دلسوز است - درمان دردهای خود را می خواهند. فرمانروا باید سخن آنان را بشنود و این امر را منافی شأن و مقام خود نداند. و چون پاسبانی بیدار و هوشیار به ناله های ستم رسیدگان گوش فرا دهد که:

نیاید به نزدیک دانا پسند

شبان خفته و گرگ در گوسفند

حرام است بر پادشه خواب خوش

که باشد ضعیف از قوی بارکش

حضرت علی علیه السلام در ایام خلافت روزها به کار خلق می پرداخت و شبها به عبادت. یاران وفادار به آن حضرت گفتند: چرا این همه تعب بر خود می نهید؟ فرمود: اگر روز بیاسایم کار رعیّت ناساخته می ماند و اگر شب بیارامم کار من خلل می یابد.

فرمانروایی که شب راحت بخوابد یا به عیش و خوشی وقت بگذارند؛ معلوم

است که چه بی خبر خواهد بود از آه و ناله ستم رسیدگان و بیچارگانی که در گوشه زندانها یا در خانه های ویرانه خود با آه و درد شبها را می گذرانند و دادخواهی شان به گوش کسی نمی رسد.

تراشب به عیش و طرب می رود

چه دانی که بر ما چه شب می رود؟

فرمانروای خلق بویژه حاکم مسلمانان باید که از بدعت و گذاردن آیین بد اجتناب کند:

نباید به رسم بد آیین نهاد

که گویند لعنت بر آن کاین نهاد

بسا نام نیکوی پنجاه سال

که یک نام زشتش کند پایمال

در هنگامی که ضرورت دارد از سر خطای گناهکار در گذرد و او را به عفو و شفقت مورد لطف خود قرار دهد و از ناپاکان خبیثی که به ناموس و مال مردم