گزیده معراج السعاده صفحه 146

خوشامد دامی است که از برای صید دین یا دنیای تو گسترده است و مسکین کسی است که به این دامها دل خوش کند و گمراه شود:

یک سلامی نشنوی ای مرد دین

که نگیرد آخرت آن آستین

بی طمع نشنیده ام از خاص و عام

من سلامی ای برادر و السلام

افراد منافقی که این مدحها را بر زبان می آورند؛ خود از آن بی خبرند.

در کراهت از مذمّت نیز باید بیندیشی که اگر کسی تو را صادقانه مذمّت می کند و غرض او پند و نصیحت است؛ چه جای کراهت و دشمنی؟ بلکه باید از او ممنون باشی که تو را - بر خلاف مدّاحین - به عیب تو توجه می دهد و پندی سودمند بر زبان می آورد:

به نزد من آن کس نکو خواه توست

که گوید: فلان چاه در راه توست

چه خوش گفت آن مرد دارو فروش

شفا بایدت داروی تلخ نوش

و اگر عیبی که مذمّت کننده به تو نسبت می دهد؛ در حقیقت در تو نباشد؛ عیبجو در نظر تو و خدا خوار می گردد و بر دامن پاک تو - از مذمت آن مذّمت کننده - گردی نمی نشیند و مذمّت کننده مغرض بارگناهانش افزوده می شود. تو باید بدانی که:

کی شود دریا ز پوز سگ نجس

کی شود خورشید از پف منطمس

ای بریده آن لب و حلق و دهان

کان کند پف سوی ماه آسمان

تف به رویش باز گردد بی شکی

تف سوی گردون نیابد مسلکی

56. در مذمّت ریا

ریا عبارت است از طلب کردن اعتبار و مرتبه در نزد مردمان به جهت افعال خیر و پسندیده یا تظاهر به اعمالی که خیر نباشد ولی دلالت بر عمل خیری کند مانند اظهار ضعف و بی حالی به جهت روزه دار بودن و یا شب زنده داری که هیچکدام حقیقتی نداشته باشد یا به دروغ آه کشیدن و ناله کردن از عذاب آخرت و