گزیده معراج السعاده صفحه 18

خواهشهای شهوی و نفسانی واَلَم آن در محرومیّت از این امور.

لذّت وهم و خیال در رسیدن به امور جزئی و دقایق کارها والم آن در نرسیدن

بدانهاست. امّا، بالاترین لذّتها، لذّات عقلی است که به اختلاف احوال مختلف نمی شوند و سایر لذّتها در برابر آن قدر و مقداری ندارند.

در آغاز انسان دستخوش قوای شهوی و غضبی و وهمی است، البتّه بر اثر کسب دانایی و تجربه و کمالات، عقل مسلّط بر سایر قوا می شود و به اوج اعتلا می رسد.

شگفت است که بسیاری از افراد لذّات حسّی را منتهای کمال خود می دانند و در آخرت نیز تنها حور و غلمان و خوردن میوه های بهشتی را نهایت آرزوی خود می شمارند؛ و اگر طاعت و عبادتی می کنند به طمع همین لذّات است. غافل از اینکه این نوع عبادت، عبادت مزدوران و بندگان است. کمال حقیقی انسان و باعث قرب به پروردگار در لذّات عقلی و روحانی است. چنان که سیّد اوصیا، علی علیه السلام می فرماید: ما عَبَدْتُکَ خَوْفاً مِنْ نارِکَ ولا طَمَعاً فیِ جنَّتِکَ وَ لکِن وَجَدتُکَ اهلاً لِلْعِبادَهِ فَعَبَدُتکَ؛ «خداوندا! من تو را به جهت ترس از آتش دوزخ یا به سبب طمع به بهشت عبات نمی کنم؛ بلکه ترا سزاوار پرستش می دانم و ازین جهت تو را عبادت و بندگی می نمایم».

باری، در نظر اهل بصیرت، لذّتهای جسمانی را اعتبار و قدر و مقداری نیست؛ زیرا انسان در این لذّتهای جسمانی با حیوانات مشترک است و در حقیقت درک لذّات جسمانی، دفع آلامی است که برای بدن حاصل می شود و گرنه در آنها کمالی نیست.

از سوی دیگر انسان از جهت لذّات عقلی با فرشتگان عالم بالا شریک است بلکه از آنان والاتر و هر چند بدان سو رود کمال حقیقی است.

پس ای عزیز! پیش از آن که قوای شهوی بر تو مسلّط شود و تو را به گرداب خطر در اندازد و قوه غضبی بر تو چیره شود و ترا به بستن و شکستن و کشتن و