گزیده معراج السعاده صفحه 23

آنکه موافق و مطابق عقل و شرع عمل می کند و به آنچه مصلحت معاش و

معاد باشد بر آن اقدام می نماید و از هر چه موجب مفسده می باشد پرهیز می کند براستی طالب کمال نَفْس و بزرگی ذات یا تحصیل سعادت دنیا و آخرت است.

صاحب عقل و کمال کسی است که با وجود صحّت قوا و قوّت آنها و دانستن کیفیّات لذّتها و مهیّا بودن اسباب و آلات و عدم تشویش از مرض و آفات بی آنکه مانعی از خارج بوده باشد در بهره بردن از لذّات دنیوی پا از جاده عقل و شرع بیرون نگذارد.

تشخیص حدّ اعتدال در هر یک از صفات از حکمت، عفّت، شجاعت، عدالت و سخاوت وابسته است به اینکه موارد را بدرستی باز شناسیم. چنان که در مورد شجاعت کسی که خود را در امور هولناک اندازد و به تنهایی بر لشکر سهمناک تازد و پروا از صاعقه و زلزله و درندگان آدمیخوار نکند یا... چنین شخصی را شجاع نمی توان گفت. امّا یکه تازان معرکه مذهب و آیین که در دفاع ازحریم دین؛ شمشیر می زدند و سرانجام در خون می تپیدند و به سعادت ابدی می رسیدند و به فوز شهادت می رسیدند - اگر چه در نظر ظاهر بینان خطر کردن می نموده است - شجاعان واقعی بوده اند که قوه غضبیه خود را مطیع عقل کرده اند.

سخاوت مال نیز اگر در غیر مورد استحقاق و همراه اسراف باشد و محافظت اهل وعیال و تحصیل کمال مورد غفلت قرار گیرد، مورد قبول قوه عاقله نخواهد بود و سایر صفات نیز چنین است.

به هر حال، چشم به ظواهر زندگی دوختن و برای شهرت و آوازه یا لذّتهای زودگذر دنیوی از مقاصد اخروی و کمالات معنوی چشم دوختن به صفات حمیده زیانی جبران ناپذیر می رساند.