گزیده معراج السعاده صفحه 30

کند تا صفت رذیله تکبّر در او کاهش یابد و بتدریج از بین برود. یا اعتراف به جهل و گناهکاری خود کند برای درمان غرور و عُجب که بر او مسلّط شده.

انسان باید برای کاهش امراض شهوی، خود را به محرومیّت از غذا و گاه خواب و استراحت وادارد. و برای علاج امراض غضبیّه خود را به ضبط نفس و تحمّل بعضی اهانتها و ملامتها صبور و پر تحمّل نماید. چون در طریق درمان امراض نفسانی حدّ دقیقی باید در همه حال رعایت شود و تشخیص مرض و راه علاج روشن گردد؛ سالک راه سعادت ناچار است از پیری و پیشوایی حاذق و راهبر و راهدان بهره جوید و مشکل خود را بر پیشوا عرضه کند و راه درمان بخواهد؛ تا او حدّ اعتدال و راه علاج را به وی نشان دهد.

18. در باب انواع اخلاق و شرافت فضائل و کیفیّت اکتساب آنها

پیش از این دانستیم که قوای انسانی که دخالت در صفات و اخلاق دارد چهار است:

قوه عاقله، قوه عامله، قوه غضبی و قوه شهوی.

کمال قوه عامله اطاعت از قوه عاقله و به راه آوردن سایر قوا در اعمال حسنه است. بر اثر کمال قوای نفس عدالت حاصل می شود. عدالت امری است جامع جمیع صفات کمال و به همین جهت شریفترین فضائل و کمالات است.

19. در بیان شرافت عدالت در جمیع امور

وقتی عدالت در نفس پدید آمد به سبب آن انسان می تواند جمیع افعال و صفات خود را تعدیل کند و بین قوای مخالف اتّحاد و الفت بر قرار نماید و همه آنها را در حد وسط نگاهدارد. وقتی عدالت و تعدیل قوا به دست آمد هر جزئی از اجزاء نفس از دیگری کسب نور و روشنایی می کند و دیده های نفس گشوده