گزیده معراج السعاده صفحه 50

شیطان در دلت آشیانه می کند و زاد و ولد می نماید. و ترا از شش جهت فرو می گیرد و اسیر می کند.

3 - پس از آن که به خدا باز گشتی باید صفات ذمیمه و زشت مانند: شهوت، غضب، حرص و حسد و کبر و طمع و بخل و جبن و بیم از فقر و فاقه و عصبیّت را که لشکریان شیطان اند - با مجاهده و ریاضت - از دل برانی؛ وقتی بدین امر مهم توفیق یافتی به حکم آنکه: دیو چو بیرون رود فرشته در آید. باید دل را به صفات پسندیده و ملازمت بر تقوا و مواظبت بر عبادت آراسته سازی. چنان که خداوند متعال می فرماید: اِنَّ الَّذِینَ اتّقَوا اِذَا مَسَّهُم طائِفٌ مِنَ الشِّیْطانِ تَذَکّرُوا فَاِذا هُمْ مُبْصِرُونَ؛ «کسانی که پرهیزگاری می کنند چون از شیطان وسوسه ای به آنها برسد، خدا را یاد می کنند، و در دم بصیرت یابند.» (اعراف/ 201)

با یاد خدا دل را بصیرتی دست می دهد که راه شیطان را در ورود به دل سدّ می کند. ذکر قلبی و قدرت و عظمت و تقدّس و صفات جلال و جمال خداوند را پیش چشم دل آوردن دیده بصیرت را روشن می سازد. البتّه اگر ذکر قلبی با ذکر زبانی توام گردید؛ فایده آن بیشتر است. وقتی دل به ذکر خدا آباد شد، انس به خدا حاصل می شود و از انس، شوق به لقای خدا و محبّت او که اعظم مراتب است بدست می آید و ابواب معارف از عالم فیض بر دل گشوده می شود و اطمینان و آرامش بر دل سایه می افکند. خداوند متعال می فرماید: اَلا بِذِکْرِ الله تَطْمَئنُّ القُلوُبُ؛ «آگاه باشید که دلها به یاد خدا آرامش می یابد.» (رعد/ 28).

بعد از تخلیه دل از صفات رذیله و وسوسه های شیطانی و تحلیه و آراسته شدن به ذکر خدا و مداومت بر این امر؛ نفس را صفائی و بهجتی حاصل می شود و قوه عاقله آن چنان نیرومند می شود که قوای دیگر را در تحت تصرّف خود در

می آورد. همین دلهای آرام به یاد خداست که عمری را با سعادت می گذارنند. و سرانجام هم به خطاب خداوند سر افراز می شوند که: یا اَیَّتُهاَ النَّفسُ المُطْمَئِنّه اِرْجِعی الِی رَبّکَ راضِیَهً مرٔیّهً فَادْخُلی فیِ عِبادی وَادْخُلی جَنَّتی؛ «ای روح