گزیده معراج السعاده صفحه 57

از صفات رذیله ای که از قوه عاقله بر می خیزد و منشأ رو سیاهی می شود؛ مکر و حیله است که شخص سعی می کند از راههای پنهانی به اذیّت و آزار و گمراه کردن دیگران بپردازد. گاهی شخص مکّار اظهار قدس و تقوا می کند تا اعتماد ساده لوحان را به خود جلب نماید؛ زمانی اظهار درستی و ایمان می کند تا مال مردم را تصرّف کند و به تضییع حقوق آنان بپردازد. امّا عاقبت مکر و حیله آتش جهنم است. به همین جهت حضرت مولی الموالی علی علیه السلام می فرمودند: من راههای حیله گری افراد پلیدی مانند معاویه را بهتر از خودش می دانم ولی چون راه حیله گری به آتش دوزخ می رسد؛ صبر بر حق می کنم و دست به حیله دراز نمی نمایم.

حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود: از ما نیست کسی که نسبت به مسلمانی حیله و مکر کند.

مکّاری که برای دیگران چاه می کند خود در آن می افتد: مَن حَفِر بئراً لاخیه وَقَع فیه چاهکن همیشه در ته چاه است.

صفات زیادی از قوه غضبیه منشأ می گیرد که ما به دو صفت در این جا اشاره می کنیم:

1- تهوّر که طرف افراط در شجاعت است و آدمی را به هلاکت می رساند.

باید شخصی که این صفت زشت را دارد به حکم عقل به محافظت نفس خود اقدام کند و بر خلاف صریح قرآن مجید که می فرماید: لا تُلقُوا بِاَیْدِیکُم اِلیَ التَهْلکهِ؛ «خود را با دستهای خود به ورطه هلاک نیندازید» از نابودی جان خود پرهیز کند. آنها که خود بسوی هلاکت می روند به شقاوت دنیا و عقبی دچار می شوند.

2 - جُبن و بد دلی است که طرف تفریط شجاعت است. صاحب این صفت از چیزهایی که نباید پرهیز کند، دوری می کند و خود را خوار و ذلیل و زندگانی را بر خود تلخ و ناگوار می سازد؛ مردم به جان و مال او طمع می ورزند و او را از درک