گزیده معراج السعاده صفحه 58

سعادت باز می دارند و خود نیز به این راه ذلّت و خواری تن در می دهد و در عالم خیال خویش را به محرومیّت از اکتساب فضایل دچار می سازد.

ضدّ این دو صفت مذموم شجاعت است که از قوه غضبیّه منشأ می گیرد و تحت راهنمایی قوه عاقله، بر مبنای شریعت مطهّره عمل می کند.

شجاعت از صفات کمالیّه است. شخص شجاع از آنچه نباید ترسید نمی ترسد و همچون کوه استوار است. در وصف شجاعان صدر اسلام و دلاوران میدان جهاد خداوند متعال می فرماید: اَشدّاءُ عَلیَ الکفّار رُحماءُ بینَهُم؛ «یاران محمد صلی الله علیه و آلهنسبت به کافران بسیار تند و سختگیر و خشن امّا نسبت به یکدیگر مشفق اند.» اینها همان زاهدان شب و شیران دلاور میدان جهاد بودند. از صفات رذیله دیگری که از قوه غضبیّه منشأ می گیرد خوف است.

خوف عبارت است از افسرده شدن و متألّم شدن از تشویش رسیدن امر ناخوشی که حصولش محتمل باشد و یا یقین و یا مظنون و این همه از ضعف نفس سرچشمه می گیرد و موجب هلاکت است. خوف خود دو نوع است: خوف ممدوح و پسندیده و آن خوف از خدا و عظمت باری تعالی و از ارتکاب گناه است که مؤن و مسلمان از آن پرهیز دارد.

دوم خوف مذموم و نکوهیده که نتیجه صفت جبن و بز دلی است.

34. خوف و اقسام آن

خوف را اقسامی است:

1- خوف از امری که البتّه واقع خواهد شد ولی دفع آن در قوه بشر نیست. بدون شک چنین خوفی از جهل و نادانی بر می خیزد و جز آن که دل آدمی را به خود مشغول کند و او را از کار دنیا و آخرت باز دارد فایده دیگری بر آن مترتّب نیست. فرد عاقل با ایمان در چنین مواردی خود را به قضای الهی می سپارد تا راحت حال و سعادت مآل داشته باشد.