- پیشگفتار 1
- 2. در کیفیت شناختن خود 10
- 4. حقیقت آدمی نفس اوست 11
- 5. آدمی به واسطه نفس مناسبت با فرشته دارد 12
- 6. نفس را لذت والم هست 13
- 7. در مفاسد بیماری نفس و فواید صحت آن 14
- 9. در سبب انحراف از طریق پسندیده 15
- 10. مصدر همه نیکیها و بدیها چهار قوّه اند: عقل، شهوت، غضب و وَهْم 17
- 11. در بیان شأن هر یک از چهار قوه 19
- 12. در مقابل هر صفت حسنه دو رذیله است 20
- 13. اوصاف حمیده حکم وسط دادند 21
- 14. در اشتباه صفات رذیله به صفات حمیده 22
- 16. در بیان اموری که برای سالک راه سعادت لازم است 25
- 17. در بیان قاعده و معالجه کلیه اخلاق رذیله 27
- 19. در بیان شرافت عدالت در جمیع امور 30
- 18. در باب انواع اخلاق و شرافت فضائل و کیفیّت اکتساب آنها 30
- 21. کمال هر شخصی به عدالت و میانه روی است 34
- 22. در بیان گوهر عقل و شرافت قوه عاقله 35
- 23. در شرافت علم و علما 36
- 24. در آداب تعلیم و تعلّم 37
- 25. در اقسام علوم ممدوح و مذموم 38
- 27. در بیان توحید و فایده هر قسمتی 43
- 28. در بیان علامت اهل توحید و بیان لاجبرو لاتفویض 44
- 29. در بیان خواطر نفسانی و وسوسه های شیطانی 45
- 30. در بیان الهام و وسوسه شیطانی و علامات هر یک 47
- 31. در مذمت وسوسه های شیطانی 48
- 33. در شرافت افکار حسنه و تفکّر در صنع خدا 51
- 34. خوف و اقسام آن 58
- 35. اطمینان قلبی 61
- 36. خوف و خشیت 63
- 37. علت کمی خوف ازخدا 64
- 38. امیدواری (رجاء) به رحمت خدا 66
- 39. در عزّت و قوّت نفس 68
- 40. ضعف نفس و سوءظن به خدا 72
- 41. حسن ظن به خدا 74
- 42. در عجب و مذّمت آن 79
- 43. در کبر و بیان حقیقت آن 84
- 44. فخر فروشی و نازیدن به اجداد 87
- 45. عفّت و شره 89
- 46. غنا و فقر 96
- 47. حرص و قناعت 98
- 48. در بیان بخل 100
- 49. اموال و طریق کسب آنها 107
- 50. در بیان خیانت و غدر 109
- 51. اهانت به بندگان خدا و تحقیر آنها 114
- 52. اهتمام در کار مسلمانان و امر به معروف و نهی از منکر 120
- 54. سخن چینی و نمّامی 130
- 56. در مذمّت ریا 146
- 57. آفات غرور 152
- 58. طول امل و آرزو 157
- 60 .غفلت از محاسبه نفس 166
- 61. در بیان حقیقت شوق 184
1- امروز که رادیو و تلویزیون در بیشتر خانه ها پیدا شده است. می توان با نمایش و تصویر، داشتن صفات نیک را عملاً - در لباس نمایشنامه و غیر مستقیم - به بچه ها تفهیم کرد تا به نتایج آداب و صفات خوب عملاً پی برند. کتابهای قصّه، متناسب با سن کودکان نیز که مصوّر و با کاغذ و تصویر زیبا باشد؛ به آشنایی بچه ها به آداب و اخلاق اسلامی و ملّی، کمک فراوان می کند.
امّا غیرت در اموال این است که چون آدمی - در هر حال - برای حفظ جان خود و زن و فرزندش به مال و اموال احتیاج دارد؛ باید در محافظت آن جدّ بلیغ و سعی کافی کند واز تلف شدن ثروت خود در راه اسراف و تقلید از دیگران افراط ننماید. تا زنده است از مال خود متمتّع و بهره مند شود و آن را در راههای خیر مصرف نماید.
صفت مذموم دیگری که انسان را به دام شیطان می اندازد؛ عجله و شتابکاری است. عجله صفتی است شیطانی و تأمل و تأنی صفتی است رحمانی و از صفات پیامبران و اولیاء حقّ است. فریفته شیطان و دنیا شدن و دین را به متاع قلیل دنیا فروختن گاه از عجله منشأ می گیرد. باید فرد عاقل مسلمان و مؤن دور اندیش در عاقبت کارها تأمل و تأنّی کند مبادا مصداق این سخن شود که گفته اند:
لعاب عنکبوتان مگس گیر
همائی را نگر چون کرد نخچیر؟!
حیف باشد آدمی که لایق قرب پروردگار است به دام شیطان درافتد و با شتابکاری ریشه عمرش را قطع کند و خود را از عزّت ابدی آخرت محروم سازد.
ضدّ صفت عجله و شتابکاری وقار و تأمل است و آن عبارت است از اطمینان نفس و سکون آن در گفتار و کردار و حرکات و سکنات پیش از آن که در یکی از آنها شروع کند؛ تأمل در انجام دادن هر عملی به جای خود به موقع خود، از صفات نیکویی است که از آن به نیکی یاد شده است. از صفاتی که به پیامبر والاشأن اسلام صلی الله علیه و آله نسبت داده شده است: صاحب الوقار و السکینه می باشد.
40. ضعف نفس و سوءظن به خدا
از صفات زشت و نکوهیده، سوءظن و بد دلی نسبت به خدا و خلق است. این صفت از جبن و ضعف نفس سرچشمه می گیرد؛ زیرا هر جبان ضعیف النفسی آن چه به خاطرش می رسد به قوه واهمه آن را بزرگ می کند و بدان اعتقاد پیدا می کند.
خداوند متعال در قرآن مجید می فرماید: یا اَیُّها الذِینَ آمَنُوا اِجْتَنبوُا کَثیراً مِنَ