گزیده معراج السعاده صفحه 83

می پذیرد و به اندک مرضی و علّتی جمال زایل می شود و حسن تو باطل می گردد. چه کسی به یک امر زودگذر عجب می کند و به خود می بالد:

صورت زیبای ظاهر هیچ نیست

ای برادر سیرت زیبا بیار.

اگر عجب به مال و ثروت است باید بدانی که مال نیز همچون جمال در معرض آفات و بلیّات است. هر چقدر مال داشته باشی، حقوق واجبه بر تو بیشتر و مسؤلیّت تو نسبت به نگهداری آن زیادتر می شود. مالی که در حلال آن حساب است و در حرام آن عقاب.

عجب به جاه و مقام زودگذر نیز شایسته افراد بخرد وعاقل نیست: چه صاحب قدرتان و گردنکشانی را در تاریخ خوانده و حتی به چشم خود دیده ایم که به روزگاری اندک نابود شده اند؟!

چند غرور ای دغل خاکدان

چند منی ای دو سه من استخوان

پیشتر از تو دگران بوده اند

کز طلب جاه نیاسوده اند

حاصل آن جاه ببین تا چه بود؟

سود بُد امّا به زیان شد چه سود؟

این چه نشاط است کز آن خوشدلی

غافلی از خود که زخود غافلی

بدترین عجب، عجب به عقل و تدبیر خویشتن است که گاه انسان را به مهالک می اندازد. صاحبان عقاید سخیف و باطل عموماً دچار این نوع عجب هستند که هم دنیای خود را تباه می کنند و هم آخرت خود را. این نوع عجب بیشتر با جهل مرکّب همراه است. اینان نه نصحیت کسی را گوش می دهند و نه به راه راست توجّه می کنند. اصرار ایشان بر عقاید باطل خود از عجب و جهل مرکّب است؛ زیرا خود را عاقل کامل می دانند و نیازمند نصیحت دیگران تصور نمی کنند. بدترین عجب همین است و عاقبتش هلاک و نابودی است. در قرآن کریم آمده است: کُلُّ حِزْبٍ

بِمالَدَیْهِمْ فَرِحُونَ؛ «هر فرقه ای به هر چه داشت دل خوش بود» (روم/ 32).

بدترین عجبها همین است که شخص مریض خود را مریض نداند و به طبیب مراجعه نکند.