اخلاق نظامی و انتظامی صفحه 105

تحمل خطا و لغزش دیگران

قرآن کریم در معرفی نمونه عملی دعوت به سوی خدا، از صابرانی یاد کرده است که با تحمل لغزش دیگران، بدی های آنان را با برخوردهای خوب خود پاسخ داده اند:

«وَ لا تَسْتَوِی الْحَسَنَهُ وَ لا السَّیئَهُ ادْفَعْ بِالَّتِی هِی أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِی بَینَکَ وَ بَینَهُ عَداوَهٌ کَأَنَّهُ وَلِی حَمِیمٌ وَ ما یلَقّاها إِلا الَّذِینَ صَبَرُوا وَ ما یلَقّاها إِلا ذُو حَظٍّ عَظِیمٍ»(1) و نیکی با بدی یکسان نیست. (بدی دیگران را) با شیوه بهتر (که نیکی است) دفع کن؛ تا همان کس که میان تو و او دشمنی است، همچون دوست گرم شود (و عداوتش نسبت به تو تمام شود). و این (خصلت و برخورد نیکو) را جز کسانی که اهل صبر و شکیبایی هستند، دریافت نمی کنند، و این را جز کسی که دارای بهره بزرگی (از کمالات) باشد، نخواهد یافت.

در واقع، دفع بدی با روش نیکو کافی نیست، بلکه به نیکوترین روش ها و برترین رفتارهای اخلاقی نیاز است.

از محبت خارها گل می شود از محبت سرکه ها مُل می شود

آری، کیمیای واقعی آن نیست که مس را طلا کند، بلکه برخوردی است که دشمنی را به محبّت تبدیل نماید یا لا اقل، حیا و شرمندگی در او به وجود آورد که او را به رفتار دوستانه وادار سازد.

شکیبایی در مقابل حسودان

امام کاظم علیه السلام می فرماید:

«اصْبِرْ عَلَی أَعْدَاءِ النِّعَمِ فَإِنَّکَ لَنْ تُکَافِی مَنْ عَصَی اللَّهَ فِیکَ بِأَفْضَلَ مِنْ أَنْ تُطِیعَ اللَّهَ فِیهِ»(2) «در برابر دشمنان نعمت (یعنی حسودان)، صبر کن؛ زیرا