اخلاق نظامی و انتظامی صفحه 127

توجه به ظرفیت و حالات افراد، حتّی در کارهای شخصی و روزمره هم باید مورد دقّت قرار گیرد. در حدیث می خوانیم: قلب و روح انسان، گاهی علاقمند و گاهی متنفّر است؛ هنگامی که آمادگی روحی داری، به سراغ کاری برو. «انّ للقلوب اقبالا و ادباراً»(1)

کسالت در عبادت، از چیزهایی است که در دعاها از آن به خدا پناه برده شده: «الّلهُمَّ اِنِّی أعوذُ بِکَ مِنَ الکَسِل»(2)

و نشاط در عبادت، از مواهبی است که از خدا خواسته اند. در روایت می خوانیم: «مَن کانَ لَه صَبیٌّ فَلیَتَصابّ لَه»(3)؛

«هر کس کودک دارد، خود را به کودکی زند.» تا بتواند خود را با کودک تطبیق داده و ظرفیت او را در نظر بگیرد.

شیوه به در بگو تا دیوار بشنود

قرآن به حضرت عیسی علیه السلام می فرماید: «ءَانْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِی وَ امّی الهَیْن»(4)؛ «آیا تو به مردم گفتی که من و مادرم را دو خدا بگیرند؟!» در اینجا، دوگانه پرستی به شدت نهی شده است؛ امّا در قالبی که در واقع، مخاطب، دیگرانند.

در جای دیگر، خداوند پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله وسلم را مخاطب قرار داده است و می فرماید: «اگر پدر یا مادرت نزد تو به پیری رسیدند، تو با آنان درشتی نکن!» این در حالی است که همه می دانیم که پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم در کودکی پدر و مادر خود را از دست داده بود. به هر حال، گاهی تذکر "غیرمستقیم" و به اصطلاح "به در بگو تا دیوار بشنود" از شیوه های موفق است.

شیوه ایجاد محبّت

عشق و محبت، بهترین زمینه و انگیزه برای امر به معروف و نهی از منکر است. در بخش مهمّی از قرآن، خداوند نعمت های خود را می شمارد تا عشق انسان را نسبت به خود زیاد کند. این، زمینه ای است برای اینکه هر چه را که او دوست دارد، انجام دهیم و هر چه

1- . نهج البلاغه، حکمت 312.
2- . نهج الفصاحه، ح 113.
3- . عوالی الئالی، ج 4، ص 311.
4- . مائده، 116.