اخلاق نظامی و انتظامی صفحه 133

کرد و کلوخی به او زد. مالک بدون خشم و ناراحتی، به راه خود ادامه داد. بعضی که ناظر این ماجرا بودند، به آن مرد گفتند: «وای بر تو! آیا دانستی به چه کسی اهانت کردی؟ او مالک اشتر، دوست صمیمی علی علیه السلام بود.» مرد از شنیدن نام مالک به خود لرزید و از کرده خود سخت پشیمان شد. دنبال مالک به راه افتاد تا او را در مسجد به حال نماز یافت. صبر کرد تا نمازش تمام شد، خود را روی پاهای مالک انداخت و همان طور که آنها را

می بوسید، پوزش می خواست. مالک با گشاده رویی و محبت به او فرمود: «خوف و هراسی نداشته باش! به خدا قسم به مسجد نیامده ام؛ مگر آنکه برای تو طلب آمرزش کنم.» (1)

شیوه انتقاد مخفیانه

در حدیث می خوانیم که هر کس برادر دینی خود را مخفیانه موعظه کند، او را آراسته است؛ ولی هر کس که او را آشکارا موعظه کند، شرمنده اش کرده است. «مَن وَعظَ أخاه سرّاً فَقَد زانَه و مَن وَعظَه علانِیَه فَقَد شانَه»(2)

اگر خلافکار، خود را هنوز عزیز و محترم بداند، پند ما را زودتر و راحت تر خواهد پذیرفت؛ ولی اگر خود را رسوای مردم احساس کند، اصلاح او بسیار سخت خواهد شد.

شیوه انتقاد موجز و مختصر

در حدیث می خوانیم: «اذا وَعَظتَ فَأوجِز»؛ «هرگاه کسی را موعظه می کنی، مختصر و خلاصه بگو!» گاهی آثار جملات و کلمات کوتاه، بیش از بحث های طولانی است و در ذهن بهتر می ماند. برای حفظ کردن و نوشتن هم راحت تر است.

شیوه وعده و وعید

یکی از راه های امر به معروف و نهی از منکر، بیان وعده های اولیای خداست. از آنجا که انسان برای انجام هر کار معروف و یا ترک هر کار منکری، نیاز به انگیزه دارد، این وعده ها می تواند یکی از بهترین انگیزه ها باشد. چنانکه انبیا به مردم می گفتند که شما از