اخلاق نظامی و انتظامی صفحه 139

بعد، وقتی به هارون خبر دادند، هارون، بهلول را احضار کرد و پرسید: «بانی مسجد من هستم. چرا تو این سنگ را نصب کرده ای و خودت را بانی این مسجد معرفی کرده ای؟!» بهلول گفت: «تو اگر برای خدا مسجد می سازی، بگذار نام من باشد. خدا که می داند بانی کیست!» او از طریق این طنز، به هارون فهماند که او اخلاص ندارد.

روزی بهلول وارد مجلس هارون شد و چون هارون در مجلس حضور نداشت، بهلول بر جای هارون نشست. خادمان او را از آنجا بلند کردند و کتک زدند. همین که هارون وارد مجلس شد، به او گفت: «من چند دقیقه جای تو نشستم، کتک خوردم. وای به حال تو که عمری جای اهل بیت پیامبر نشسته ای!»

شیوه بیان ثواب و عقاب

از راه هایی که می توان به وسیله آن، انگیزه انجام معروف و ترک منکر را در مردم زیاد کرد، بیان پاداش کارهای معروف و کیفرهای منکر است. در قرآن و روایات، صدها جمله در این باره به چشم می خورد و علمای ما نیز کتاب هایی به نام ثواب و عقاب نوشته اند.

آشنایی به کیفر گناهان، نحوه سقوط و هلاکت امت­ها، تاریخ عزت و ذلت اقوام و همچنین، آشنایی با الطاف الهی نسبت به کسانی که خود را از گناه دور می دارند، بسیار سازنده است. حضرت یوسف، رمز عزت خودش را خطاب به برادران، در یک جمله بیان کرد: «انَّهُ مَنْ یتَّقِ وَ یصْبِرْ فَانَّ اللَّهَ لا یضِیعُ اجْرَ الْمُحْسِنِین»؛(1) «ای برادران! بدانید که هرکس تقوا پیشه کند، خداوند پاداش او را ضایع نمی کند.»

شیوه تدریج

همان گونه که شیطان، انسان را گام به گام به فساد می کشاند، «خُطُواتَ الشَّیْطان»(2) راه اصلاح و امر به معروف نیز باید گام به گام باشد. در مورد تحریم شراب، این شیوه قابل مشاهده است؛ به این ترتیب که شرابخواری در چند مرحله منع شد: