اخلاق نظامی و انتظامی صفحه 141

قرآن می فرماید: «نزول تدریجی، برای آرامش روح مؤثر است.»، «وَ قَالَ الَّذِینَ کفَروُا لَوْلا نُزِّلَ عَلَیهِ الْقُرْآنُ جَمْلَهً واحِدَهً کذلِک لِنُثَبِّتَ بِه فُوادَک»(1).

شیوه تکرار

در تربیت، تکرار یک اصل ضروری است؛ ولی در تعلیم و آموزش، همین که شاگرد مسئله را فهمید، تکرار کردن لازم نیست. از آنجا که برنامه اسلام، تنها آموزشی نیست، بلکه تربیتی هم هست، براین اساس، باید تکرار شود.

ما در هر شبانه روز چند بار نماز می خوانیم. حساب ایمان به خدا از حساب یاد خدا جداست. قرآن نسبت به بعضی می فرماید: «انَّهُ کانَ لا یؤْمِنُ بِاللَّهِ الْعَظِیم»(2)، «او به خدا ایمان ندارد.» ولی درباره بعضی دیگر می فرماید: «نَسُوا اللَّه»(3)،

«خدا را فراموش کرده اند.» ما به خدا ایمان داریم، امّا او را فراموش می کنیم، بنابراین، باید با ذکر او، ایمان خود را شکوفا کنیم.

درباره معاد نیز چنین است؛ بعضی به قیامت ایمان ندارند. «الَّذِینَ لا یؤْمِنُونَ بِاْلاخِرَه»(4) ولی بعضی دیگر ایمان دارند، اما آن را فراموش می کنند. «نَسُوا یوْمَ الْحِسَاب»(5)

به هر حال، انسان به قدری فراموشکار است که تذکر گاه به گاه نیز برای او کافی نیست. لذا قرآن می فرماید: «وَ اذْکُرُوا اللَّهَ کَثِیراً»؛(6) «خدا را زیاد یاد کنید»

فراموشی انسان به قدری است که در اسلام سفارش شده است که در هر شبانه روز، پنج مرتبه بر بلندی قرار بگیرید و با رساترین و زیباترین صدا اذان بگوئید و فریاد بزنید:

1- . فرقان، 32.
2- . حاقه، 33.
3- . توبه، 67.
4- . نجم، 27.
5- . ص، 26.
6- . انفال، 45.