اخلاق نظامی و انتظامی صفحه 148

حالی که به فراریان جنگ جمل کاری نداشتید. دلیلش چیست؟» فرمود: «مخالفان فراری در صفین، پس از فرار، دور رهبرشان معاویه جمع می شوند و قدرت تازه ای پیدا می کنند، ولی در جنگ جمل، چون رهبرانشان از پا درآمدند، فراریان پناهگاهی نداشتند و من آنها را آزاد گذاشتم.»

آری! آنجا که محورها و قدرت ها و سیاست­گذاری های نظامی و اقتصادی متمرکزند، در امر به معروف و نهی از منکر، باید سراغ آن محورها رفت.

شیوه سنّت شکنی

گاهی اوقات، یک منکر در میان مردم به صورت یک جریان و عادت و رسوم در می آید؛ به گونه ای که شکستن آن سنت، کار هر کس نیست، ولی به هر حال افرادی با صلابت و با توکل به خداوند باید با سعه صدر وارد میدان شوند و آن عادات را دگرگون کنند و طلسم را بشکنند؛ به عنوان مثال، اسلام می گوید: «پدر نمی تواند با همسر فرزندش ازدواج کند؛ ولی عقیده جاهلیت این بود که با همسر فرزند خوانده نیز نباید ازدواج کرد.» قرآن به پیامبر اکرم می فرماید: «با همسر طلاق داده شده زید -که فرزند خوانده توست- ازدواج کن تا سنت جاهلی شکسته و راه برای دیگران باز شود.»(1)

البته، این نوع حرکت کار هر کسی نیست. کسانی باید دست به این کار بزنند که به جای سنت شکنی، خودشکنی نکنند؛ زیرا گاهی موج مخالفت چنان شروع می شود که مقاومت انسان سبب می شود به سایر اهداف بلند خود نیز نرسد؛ به عنوان مثال، در زمان خلفا، نمازهای مستحبی را با جماعت می خواندند.هنگامی که حضرت علی علیه السلام حکومت را به دست گرفت، دستور داد که تنها نمازهای واجب را به جماعت برگزار کنند. ناگهان چنان موج مخالفت شروع شد که حضرت فرمودند: «هر کاری می خواهید، انجام دهید.» چون مقاومت امام درباره نماز مستحبی و آن همه مخالفت، همه استعدادهای مردم و اهداف بلند امام را تحت تأثیر قرار می داد، لذا امام آنان را به حال خود رها کرد.