اخلاق نظامی و انتظامی صفحه 156

پیرمرد شدند و برای راهنمایی این پیر، او را به داوری خواندند و گفتند: «ای پدر! ما هر کدام وضو می گیریم و شما داور باش که وضوی کدام درست تر و بهتر است.» پیرمرد که وضوی هر دو طفل معصوم را دید، فرمود: «وضوی هر دوی شما صحیح است و وضوی من باطل است.» این نمایش آن دو کودک، یک آموزش هنرمندانه و غیر مستقیم همراه با حفظ آبروی پیرمرد و بهترین شیوه امر به معروف بود.

توجه به عنصر زمان

گاهی امر به معروف و نهی از منکر، در زمانی بی اثر، ولی در زمان دیگر مؤثر است. در این موارد، باید با توجه به عنصر زمان، کار خود را انجام داد؛ به عنوان مثال، در روایات می خوانیم که هنگام مسافرت، همسر خود را به تقوی سفارش کنید؛ زیرا در آستانه جدایی، علاقه­ها اوج می گیرد و زمینه پذیرش در انسان زیاد می شود. در حدیث دیگری آمده است که در زمانی که غضبناک هستید، کسی را ادب نکنید؛ زیرا در معرض افراط هستید.(1)

شاید یکی از دلایلی که در جلسات سوگواری، قرآن تلاوت می شود- علاوه بر اینکه هدیه کردن ثواب تلاوت قرآن به روح میت یک ارزش است- این است که شرکت کنندگان در جلسه ختم، برای شنیدن موعظه، آمادگی روحی خوبی دارند.

در سوره قلم، داستان چند برادری را می خوانیم که وارث باغ پدر شدند و بر خلاف شیوه پدر که به فقرا رسیدگی می کرد، تصمیم گرفتند که از محصولات باغ، چیزی به فقرا ندهند. در این میان، یکی از پنج برادر، مخالف تصمیم دیگر برادران بود؛ ولی سخن این یک نفر در میان آن چهار برادر، نقشی نداشت. آنها اول شب خوابیدند تا سحرگاه به باغ روند و دور از چشم فقرا و تا قبل از روشن شدن روز- که محرومان آگاه می شوند- تمام میوه را از باغ به جای دیگر منتقل کنند؛ اما زمانی که وارد باغ شدند، دیدند که قهر خداوند از طریق صاعقه ای باغ را به صورت کویری در آورده است. برادری که شیوه پدر را