اخلاق نظامی و انتظامی صفحه 157

می پسندید، جلو آمد و گفت: «آیا من دیروز به شما تذکر ندادم که تصمیم محروم کردن فقرا، سبب محروم ماندن خودتان می شود؟»

در این داستان، دو نکته جالب وجود دارد:

1. تصمیم و نیت گناه، گرچه کیفر اخروی ندارد، ولی تأثیر دنیوی دارد.

2. اگر در زمانی، نهی از منکر شما اثری نداشت، خود را برای زمان دیگر آماده کنید؛ ولی دست از نهی از منکر و امر به معروف برندارید.

زمانی که یک معلم نمره خوبی به شاگردی می دهد، اگر او را امر به معروف و نهی از منکر کند، اثر بیشتری دارد. زمانی که انسان هدیه ای برای کسی می فرستد، محبوبیت بیشتری در دل او دارد و سخنش مؤثرتر است.

قرآن و روایات، روی «زمان» عنایت دارند؛ برای مثال، نسبت به استغفار در سحر، مکرر سفارش شده است.(1)

برای دعا کردن بعد از نماز واجب، بعد از خطبه­های نماز جمعه، شب جمعه، غروب جمعه، ماه رمضان، در صحرای عرفات و هنگام نزول باران، روایات مخصوصی آمده است.(2)

زمانی که حضرت یوسف در زندان متوجه شد که دیگر زندانی­ها مشرک هستند، ابتدا به آنان چیزی نگفت؛ اما وقتی بعضی از آنان خوابی دیدند، نیاز به تفسیر و تعبیر داشتند و از رفتار یوسف هم آثار بزرگواری را دیده بودند، نزد او آمدند تا خوابشان را تعبیر کند. یوسف این زمان را برای نهی از منکر مناسب دید و پرسید: «آیا چند ارباب و خدا داشتن بهتر است یا ایمان به خدای یکتای قهار!»؛ «ءَ ارْبَابٌ مُتِفَرِّقُونَ خَیرٌ امِ اللَّهُ الْواحِدُ الْقَهّار».(3) یوسف با این سؤال، آنها را از شرک- که بزرگ­ترین منکر است- نهی فرمود. او برای دعوت به تقوا، طور دیگری عمل کرد. هنگامی که بعد از سال ها، برادران یوسف او را

1- . آل­عمران، 1 7 ؛ ذاریات، 18؛ فجر، 1.
2- . بحار، ج 85، ص 321.
3- . یوسف، 39.