اخلاق نظامی و انتظامی صفحه 168

شیوه ایذاء

اگر در نهی از منکر، موعظه، تذکر و طرد کردن بی­تأثیر بود، می توان از طریق خشونت و ایذاء وارد شد. امام صادق علیه السلام به بعضی از یاران خود فرمود: «شما که گناهکار را می بینید، چرا کارش را محکوم نمی­کنید؟ چرا او را از خود نمی­رانید؟ چرا با خشونت رفتار نمی­کنید تا دست بردارد؟ بر من است که به خاطر این بی تفاوتی شما را مؤاخذه کنم.»(1)

حضرت علی علیه السلام نیز خطاب به استاندارش می فرماید: «کسی که ارزاق عمومی را احتکار کرده است، احضار کن و به او هشدار بده! اگر نپذیرفت، با خشونت رفتار کن.» (2) البته بعضی از موارد ایذایی باید زیر نظر حاکم اسلامی باشد.

ایذاء، تنها جنبه جسمی ندارد، گاهی اعراض ها و بی اعتنایی های کوبنده را نیز شامل می شود؛ برای مثال، علی بن یقطین، وزیر شیعه ای بود که به دستور امام کاظم علیه السلام در دربار بنی عباس نفوذ کرده بود. او هنگامی که برای سفر حج به مدینه آمد، از امام کاظم علیه السلام اجازه ملاقات خواست ولی امام به او اجازه نداد. او بسیار ناراحت شد و با خود گفت: «من نماینده خود امام و از عوامل نفوذی حضرت در دستگاه جور بنی عباس هستم و مقام وزارت دارم، چرا امام به من اجازه ملاقات نمی­دهد؟!» امام کاظم علیه السلام به او خبر داد: «شخصی به نام "ابراهیم شتربان" که چوپانی فقیر بود، به دفتر کار تو مراجعه کرد و تو به خاطر آنکه چوپان بود، به او اجازه ورود ندادی. این کار تو خلاف بود. من نیز تو را راه نمی­دهم. حج تو نیز پذیرفته نخواهد شد!»

وزیر از کار خود شرمنده شد؛ پس به کوفه برگشت و به سراغ چوپان رفت. صورت خود را روی خاک گذاشت و از چوپان خواست که صورتش را لگد کند تا او راضی شود. وقتی چوپان را راضی کرد، به مدینه برگشت و امام کاظم علیه السلام هم او را پذیرفت. این شیوه ها نیز در زندگی ائمه بوده است.