اخلاق نظامی و انتظامی صفحه 169

برخورد انقلابی

با نگاهی اجمالی به آیات، می توان دریافت که اولین مرحله در ارشاد، تعلیم، امر به معروف و نهی از منکر، اخلاق نیک و سعه صدر و نرمی و محبت و امثال آنهاست؛ ولی در شرایطی که لطافت و نرمش بی­اثر است، باید با یک برخورد انقلابی، از فساد جلوگیری کرد. به عنوان مثال، نقل است که حضرت علی علیه السلام با شلاق، افرادی را که مارماهی (که خوردن آن حرام است را) می فروختند، نهی فرمود.(1)

همچنین، ایشان قصه­گویی را که در مسجد، مردم را سرگرم ساخته بود، با شلاق بیرون کرد.(2)

و به شخصی که بنا داشت گوشت خوک مصرف کند، فرمود: «اگر می خوردی؛ حد را بر تو جاری می کردم، ولی اکنون که نخورده ای، به خاطر تصمیم تو برای خوردن آن، یک شلاق به تو می زنم.»(3)

شکستن بت به دست مبارک حضرت ابراهیم و سوزاندن گوساله طلایی سامری به دست مبارک حضرت موسی و شکستن بت های مکه به دست مبارک حضرت علی علیه السلام را نیز می توان نمونه های دیگری از برخورد انقلابی در امر به معروف و نهی از منکر دانست.

امام خمینی 1 می فرماید: «اگر برطرف کردن خلاف ها و یا برقراری معروف ها در زمانی میسر است که انسان شدت عمل از خود نشان دهد، پس واجب است که انسان برخورد تند داشته باشد و هر کجا اخم کردن و یا گفتن کارساز نیست، باید با قدرت عمل کرد.» (4)

اگر جلوگیری از منکر نیاز به تصرف در مال یا جان خلافکار دارد، باید با مجوز قانونی تصرف کرد؛ (از قطع برق، آب و تلفن گرفته تا کارهای دیگر). ضمانت هم نیاز ندارد؛ در حالی که اگر خلافکار، لطمه ای به آمرین به معروف زد، ضامن است.

ناگفته پیداست که این قبیل حرکات، تنها در خصوص خلاف­های مهمی است که با گفتگو و موعظه، قابل حل نیست؛ بنابراین، آمر به معروف نباید پا را از حدّ خود فراتر نهد.

1- . وسائل، ج 16، ص 332.
2- . وسائل، ج 18، ص 580. شاید داستان­هایی که تعریف می کرد، در شأن مکان مقدسی چون مسجد نبود.
3- . وسائل، ج 18، ص 578.
4- . توضیح المسائل، مسئله 2818 به بعد.