اخلاق نظامی و انتظامی صفحه 170

برای مثال، اگر تنها با شکستن چاقوی خلافکار از منکر جلوگیری می شود، باید به همان اکتفا کند و حق انجام کارهای دیگر را ندارد؛ به این معنی که اگر بیش از مقدار لازم لطمه وارد کند، ضامن خواهد بود. روشن است که قوانین حدود، قصاص و دیات در فقه اسلامی، نقش مؤثری در پیشگیری از جرائم دارد.

48. تنبیه مجرم از طریق تشویق نیکوکار

حضرت علی علیه السلام می فرمایند: «اُزجُرِ المُسییء بثواب المُحسن»(1)؛

«هنگامی که نیکوکار را پاداش دادی، بدکار نیز متنبه و از کردار خود پشیمان می شود.»

در تشویق نیکوکار، دو اثر نهفته است؛ یکی اینکه، نیکوکار در کار خود جدی و دلگرم می شود، دیگر اینکه، بدکار به فکر اصلاح خود می افتد. تشویق یک دانشمند، یا مبتکر، هنرمند، شاعر، ایثارگر رزمنده و نویسنده، هم می تواند مسیر افکار عمومی را به سوی حق سوق دهد و هم برای سایرین هشدار خوبی باشد.

البته، لازم نیست که تشویق، همیشه جنبه مادی داشته باشد؛ بوسیدن دست کارگر و تجلیل از بزرگان، ساده­ترین راه تشویق است. هنگامی که در مسجد، افراد بافضیلت، در صف اول قرار گیرند، این خود یک تشویق عملی است. روایاتی که می فرماید: «نگاه به عالم یا بودن در خانه عالم، ثواب دارد.»، در حقیقت، نوعی تشویقی عملی از علم و عالم است. نقل است که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله وسلم در پایان جنگ احد فرمود: «من برای آن شهیدی که آیات بیشتری از قرآن را حفظ کرده است، زودتر نماز می خوانم.» ایشان در جبهه جنگ، پرچم را از دست کسی گرفت و به دیگری داد و فرمود که نفر دوم، قرآن بیشتری حفظ است. آورده اند که امام صادق علیه السلام درمقابل چشم مردم، چنان از هشام تجلیل می کرد که تعجت همگان را بر می انگیخت. از سوی دیگر، در قرآن نیز می خوانیم که بر جنازه منافقان نماز نخوانید! بر سر قبرشان نروید! گواهی آنان را نپذیرید و ....