اخلاق نظامی و انتظامی صفحه 205

27. مجرم باید ابتدا از جرم خود آگاه شود، سپس به کیفر برسد. چنانکه در آیات متعددی از قرآن تبیین عملکرد آنان بیان شده است: «فَینَبِّئُکمْ بِما کنْتُمْ تَعْمَلُونَ»(1).

دقت در رفتار با مجرم

یک مثل می زنند: "می گویند برو کلاه بیاور، می رود سر می آورد"؛ در برخورد با مجرم، باید بسیار دقت شود که متناسب با سطح جرم او با وی برخورد شود؛ زیرا در غیر این صورت، خود نیز مجرمیم. امیر مؤمنان علی علیه السلام در نامه 25 نهج البلاغه، شرح وظایف و دقت فردی را که به ماموریت جمع­آوری زکات فرستاده است بیان می کند؛ اینها نکاتی است که باید همواره در حال انجام ماموریت –بخصوص در زمان دستگیری و برخورد با مجرمان- مد نظر داشته باشیم. آن حضرت می نویسند:

«با ترس از خدایی که یکتاست و همتایی ندارد، برای انجام ماموریت حرکت کن. در سر راه، هیچ مسلمانی را نترسان یا با زور از زمین او نگذر و افزون تر از حقوق الهی از او مگیر. هرگاه به آبادی رسیدی، در کنار آب فرود آی و وارد خانه کسی مشو؛ سپس، با آرامش و وقار به سوی آنان حرکت کن تا در میانشان قرار گیری. به آنها سلام کن و در سلام و تعارف و مهربانی کوتاهی نکن. سپس می گویی: «ای بندگان خدا، مرا ولیّ خدا و جانشین او به سوی شما فرستاده است تا حق خدا را که در اموال شماست، تحویل گیرم؛ آیا در اموال شما حقّی است که به نماینده او بپردازید؟» اگر کسی گفت: «نه» دیگر به او مراجعه نکن و اگر کسی پاسخ داد: «آری» همراه او برو؛ بدون آنکه او را بترسانی یا تهدید کنی یا به کار مشکلی وادار سازی، هر چه از زکات طلا و نقره به تو رساند، بردار و اگر دارای گوسفند یا شتر بود، بدون اجازه او داخل مشو؛ که اکثر اموال از آن اوست.

آنگاه که داخل شدی، مانند اشخاص سلطه گر و سخت­گیر رفتار نکن. پس حیوانی را رم مده و هراسان مکن و دامدار را مرنجان. حیوانات را به دو دسته تقسیم کن و صاحبش را اجازه ده که خود انتخاب کند؛ پس از انتخاب او اعتراض نکن. سپس، باقی مانده را به دو دسته تقسیم کن و