اخلاق نظامی و انتظامی صفحه 209

شده است؛ زمین هم گهواره: «الَّذِی جَعَلَ لَکمُ الْأَرْضَ

مَهْداً»(1)؛ هم رام و آرام: «هُوَ الَّذِی جَعَلَ لَکمُ الْأَرْضَ ذَلُولًا»(2)؛ و هم "کفایت" است: «أَ لَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ کفاتاً»(3).

خداوند در سوره "الرحمن" به آسمان به عنوان یکی از نشانه های نظم و قدرت اشاره می کند و می فرماید : «وَ السَّماءَ رَفَعَها وَ وَضَعَ الْمیزانَ»(4)؛ «(خدا) آسمان را برافراشت و میزان و توازن برایش قرار داد.» و درسوره یس می فرماید: «لَا الشَّمْسُ ینْبَغی لَها أَنْ تُدْرِک الْقَمَرَ وَ لَا اللَّیلُ سابِقُ النَّهارِ وَ کلٌّ فی فَلَک یسْبَحُونَ»(5)؛ «ماه وخورشید، هرکدام در مدار خود در حرکتند و شب و روز با نظم خود در پی هم می آیند.» (نظام آفرینش طوری است که ) خورشید و ماه، هیچ وقت با یکدیگر برخورد نمی­کنند. شب از روز جلو نمی افتد و هر ستاره ای در مدارخود می چرخد.

در ابتدای تقویم هر سال به لحظه تحویل سال اشاره شده است. اینکه می گویند "سال تحویل می شود"، یعنی چه؟ اینکه پیش­بینی می کنند در فلان ساعت و دقیقه و ثانیه ، سال تحویل می شود، یعنی حرکت زمین به دور خورشید کامل می شود و سال نو شمسی آغاز می­گردد. اگر در نظام آفرینش، نظمی در کار نباشد، حرکت زمین به دور خورشید، چگونه قابل توجیه است؟ 24 ساعت شبانه روز را چطور می توان تنظیم کرد؟ قرآن می فرماید:

«وَ کلُّ شَیْ ءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدارٍ»(6)؛ «برای هر چیزی در نزد خدا اندازه­ای است.»؛

«إِنَّا کلَّ شَیْ ءٍ خَلَقْناهُ بِقَدَرٍ»(7)؛ «ما هر چیز را آفریدیم؛ اما به اندازه.»؛

«قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِکلِّ شَیْ ءٍ قَدْراً»(8)؛ «خداوند برای هر چیزی اندازه قرار داد.»

1- . طه، 53.
2- . ملک، 15.
3- . مرسلات، 25.
4- . الرّحمن، 7.
5- . نساء، 40.
6- . رعد، 8.
7- . قمر، 49.
8- . طلاق، 43.