اخلاق نظامی و انتظامی صفحه 231

بررسی علل و عوامل شکست

اگر شکست خوردیم، به عملکرد خودمان مراجعه کرده و عیب ها و نواقص را بررسی و برطرف کنیم. شما وقتی مقابل آینه قرار گرفتی و سیاهی و خاشاکی بر قیافه ات دیدی، آینه را که نمی شکنی، عیب خودت را برطرف می کنی. وقتی بت­پرستان با استدلال منطقی حضرت ابراهیم - در شکسته شدن بت­ها توسط بت بزرگ - مواجه شدند، به فکر فرو رفته و فهمیدند که مبنای اعتقادی صحیحی ندارند. «فَرَجَعُوا إِلی أَنْفُسِهِم»(1)

دوری از نزاع و کشمکش

اسلام از نزاع و درگیری میان نیروهای خودی، به شدت نهی کرده است و آن را عامل شکست و فروپاشی سازمان می داند. قرآن می فرماید: «حتی اذا فَشِلْتُمْ»؛ «هنگامی که از نظر روحی دچار ضعف و سستی شدید»، «و تَنازَعْتُم فی الامر» به نزاع و درگیری میان خودتان پرداختید، «و عَصَیتُمْ»(2) و از دستور رهبری و فرماندهی تخلف کردید، شکست خوردید. پیامبر به شما فرموده بود که منطقه احد را حفاظت کنید و به هیچ عنوان آنجا را ترک نکنید، امّا شما به عشق غنایم جنگی، آنجا را رها کردید و عامل شکست سپاه اسلام شدید.

احترام در برخوردها

اگر می خواهید کسی را از کار خلاف باز دارید، با احترام رفتار کرده و از کلمات زیبا استفاده کنید؛ به عنوان مثال، بگویید: «خواهرم! برادرم! آقا!» زن فرعون که می خواست فرعون را از کشتن موسی باز دارد، گفت: «قُرَّتُ عَینٍ لی وَ لَک»(3)؛ «ما که بچه دار نمی شویم، این نور چشم من و شما می شود.»

هنگامی که گناهکار را دیدید، با کلمات زیبا جلوی فساد را بگیرید.

1- . انبیاء، 64.
2- . آل عمران، 152.
3- . قصص، 9.