اخلاق نظامی و انتظامی صفحه 239

توجّه به بی ارزشی دنیا

کسانی که هدف های دنیوی و غیر الهی دارند، دنیا در نظرشان بیش از آنچه که باید، ارزش پیدا کرده است؛ در صورتی که برای افراد بصیر، دنیا (در مقابل آخرت) و مردم (در برابر خدا) چندان ارزشی ندارد که برای آن کار کنند.

تعبیراتی در قرآن وجود دارد که بی­ارزشی و فریبندگی و جلوه های زودگذر و غرور آفرینی دنیا را به یاد می آورد و از دنیا، با عنوان هایی همچون جنسی فریبنده، بازیچه و بیهوده، غنچه­ای که برای کسی باز نشده و جنسی بسیار پست و اندک نام برده است: «مَتاعُ الغُرور»، «لَعِبٌ و لَهوٌ»، «زَهْره الْحیاهِ الدُّنیا» و «مَتاعُ الدُّنیا قَلیلٌ». این گونه تعبیرات، از آفریدگار هستی است، کسی که به ماهیت دنیا بهتر از دیگران واقف است.

پس کسی می تواند به اخلاص دست یابد که فریفته و مفتون دنیا و و دلداده آن نباشد.

توجّه به ناتوانی مخلوقات

قدرت مطلق از آنِ خداست و همه کارها به دست اوست؛ بنابراین، کسی غیر از خدا شایسته آن نیست که مورد توجّه قرار گیرد و عبادت ها نباید برای جلب نظر غیر خدا انجام شود. به تعبیر قرآن، معبودهای باطل، حتّی از آفریدن مگسی ناتوانند. (1)

خداوند در خصوص ناتوانی بشر می گوید:

«اگر روزی آب ها خشک شود و زمین را هر چه حفر کنید به آن نرسید، کیست که برای شما آب گوارا آورد؟»(2)، یا «و اگر خدا شب را برای شما همیشگی بسازد، کیست که برایتان نور و روشنایی آورد؟ یا اگر روز را برای شما همیشگی کند، کیست که برایتان شب آرام بخش آورد؟(3)»

1- . حج، 73.
2- . ملک، 30.
3- . قصص، 71 _ 72.