اخلاق نظامی و انتظامی صفحه 242

نشانه های اخلاص

1- نداشتن انتظار تشکر

قرآن کسانی را به عنوان الگوی اخلاص معرفی می کند که غذای مورد نیاز خود را -آن هم به هنگام گرسنگی و افطار و در سه شب پی درپی- به محرومان جامعه (مسکین، یتیم و اسیر) دادند و گفتند: «ما از شما نه انتظار جزا و پاداش داریم و نه توقّع مدح و تشکر»(1). بنابراین، اگر شخصی در برابر عملی که انجام می دهد، از مردم انتظار تعریف داشته باشد تا جایی که اگر کسی از کار او تشکر نکرد، پشیمان شود، اخلاص ندارد و لازم است که در نیت خود تجدید نظر کند.

2- مصونیّت از طوفان غرائز و غلبه بر هوسها

نشانه دیگر اخلاص این است که عواطف و غرائز شخصی، در رفتار انسان اثر نکند. امیرمؤمنان علی علیه السلام هنگامی که در جنگ، دشمن را بر خاک افکند تا او را به قتل برساند، دشمن به روی امام آب دهان پرتاب کرد. حضرت عصبانی شد و به همین دلیل، صبر کرد تا حالت طبیعی خود را به دست آورد، سپس دشمن را کشت و فرمود: «صبر کردم تا در انجام فرمان خدا، عواطف و غرائز شخصی و عصبانیتی را که به خاطر توهین به من دست داده بود، دخالت ندهم.»

3- پشیمان نشدن

انسان با اخلاص هیچ گاه از کارش پشیمان نمی شود؛ گرچه به هدفش نرسد. او هیچ گاه احساس ناکامی و شکست نمی کند، زیرا هر کاری که انجام می دهد برای خداست و می­داند اجر او محفوظ است. بنابراین، کاری به شکست و پیروزی ندارد و عقده ای نمی شود؛ زیرا ریشه تمام عقده ها ناکامی است و انسان با اخلاص هرگز ناکام نیست؛ چون کام خود را از رضای خدا و مقبول شدن نزد او می گیرد و با خیال راحت زندگی می کند.

1- . انسان، 8 - 10.